Αλέξανδρος ο Ψαλίδιος

Ο Αλέξανδρος, ο επιλεγόμενος Ψαλίδιος, πιθανώς ανήκε σε ένα από τα σκρίνια της επαρχότητας πραιτορίων όταν διορίστηκε λογοθέτης και έγινε βασικός συνεργάτης του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ στον τομέα των στρατιωτικών δαπανών. Ο Αλέξανδρος έλαβε το προσωνύμιο «Ψαλίδιος» επειδή περιέκοπτε, ψαλίδιζε, κατά τον Προκόπιο τα χρυσά νομίσματα, δραστηριότητα που αποτελούσε αδίκημα. Η πληροφορία αυτή φαίνεται να συνδέει τον Αλέξανδρο με την μείωση του βάρους των χρυσών νομισμάτων του Ιουστινιανού Α΄, μέτρο που εγκαινιάστηκε το 538/9. Το 540/1 ο Αλέξανδρος στάλθηκε στην Ιταλία. Κατά τη διέλευσή του από την Ελλάδα διοχέτευσε στο κεντρικό ταμείο τα χρήματα των πόλεων της Ελλάδος που προορίζονταν για την ψυχαγωγία και τα δημόσια θεάματα και αντικατέστησε την φρουρά αγροτών των Θερμοπυλών με επαγγελματική στρατιωτική φρουρά. Από αυτά τα δύο μέτρα ειδικά το πρώτο υποδηλώνει περαιτέρω κατάσχεση των εισοδημάτων των πόλεων προς όφελος του κράτους και πιθανώς συνδέεται με το δεύτερο, τη χρηματοδότηση του επαγγελματικού στρατού που εγκαταστάθηκε στις Θερμοπύλες. Στην Ιταλία ο Αλέξανδρος επιδόθηκε συστηματικά σε περικοπή δαπανών προς όφελος του κράτους. Ο Προκόπιος τον κατηγορεί ότι περιέκοψε τα σιτηρά που μοιράζονταν ως ελεημοσύνη στους πτωχούς, που αποτελούσαν μέρος της αννόνας και διανέμονταν από την Εκκλησία μετά το 476, και ότι απαίτησε την καταβολή φόρων πολλών ετών από τους κατοίκους. Ο Αλέξανδρος ανέλαβε επίσης και στρατιωτικά καθήκοντα ως ανώτατος στρατιωτικός διοικητής εναντίον των Γότθων.
Ο Προκόπιος κατηγορεί τον Αλέξανδρο ότι έγινε γρήγορα «ἔνδοξος ἐξ ἀδόξων», και «ἐκ πενήτων ἀτεχνῶς πλούσιος», σχολιάζοντας έτσι την κοινωνική επιφάνεια που αποκτούσε κανείς με το διορισμό του στο αξίωμα του λογοθέτη και τις μεγάλες δυνατότητες πλουτισμού που υπήρχαν. Στη σύγχρονη βιβλιογραφία επισημαίνεται ότι η παρουσία του στην Ιταλία συμπίπτει με την ανάκληση του Βελισάριου και την μεταστροφή της υποστήριξης των Ιταλών εξαιτίας της διαφθοράς των βυζαντινών αξιωματούχων.

Βιβλιογραφία:

Προκοπίου Ανέκδοτα, 148.1-10, 162-164· Προκοπίου Περί πολέμων 2, 302.9-31· PLRE τ. 3, 43-44· Brandes, Finanzverwaltung, 88-90· Jones, LRE, 289, 677· Hendy, Studies, 316-318, 492-493· Cameron, Mediterranean world, 173-174, 174-175· Evans, Justinian, 153, 199, 201, 253· Bell, Social conflict, 87· Dewing-Kaldellis, The wars, 385, 388, 399· Mazal, Justinian I, 158, 159· Hughes, Belisarius, 202· Λουγγής, Ιουστινιανός, 261, 274, 277· Kaldellis, Procopius, 52, 227.