Αλέξιος Κομνηνός ο πρωτοσεβαστός

Γιος του αδελφού του αυτοκράτορα Μανουήλ Α΄ Κομνηνού, Ανδρονίκου, ο πρωτοσεβαστός και πρωτοβεστιάριος Αλέξιος Κομνηνός καλλιέργησε τη σχέση του με την χήρα του αυτοκράτορα, Μαρία της Αντιοχείας, και μέχρι το 1181 συγκέντρωσε στα χέρια του όλη την εξουσία, επικυρώνοντας τα έγγραφα που απολύονταν από την αυτοκρατορική γραμματεία. Ο πρωτοσεβαστός Αλέξιος και η Μαρία της Αντιοχείας στηρίχθηκαν κατεξοχήν στους Λατίνους της Πόλης για την διακυβέρνησή τους. Η εύνοια προς τους μεγάλους γαιοκτήμονες συμπεριλαμβανομένων των μονών, η φορολογική καταπίεση του αγροτικού πληθυσμού και η πώληση των αξιωμάτων σε υψηλές τιμές, παράλληλα με τον αποκλεισμό των άλλων συγγενών της αυτοκρατορικής οικογένειας και την κατάργηση των εξουσιών των επιτρόπων του Αλεξίου Β΄, εξέθεταν τον πρωτοσεβαστό στις κατηγορίες της αριστοκρατίας και των υπηκόων. Η συνωμοσία που εξυφάνθηκε εναντίον του με επίκεντρο την ετεροθαλή αδελφή του Αλεξίου Β΄, Μαρία Κομνηνή την πορφυρογέννητη και τη συμμετοχή κοντινών συγγενών της αυτοκρατορικής οικογένειας ήταν λογική συνέπεια της κατάστασης. Η απόπειρα δολοφονίας του πρωτοσεβαστού Αλεξίου όμως που επιχειρήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1181 απέτυχε, με αποτέλεσμα η Μαρία η πορφυρογέννητη και ο σύζυγός της, ο καίσαρας Renier (Ιωάννης) του Montferrat, και άλλα μέλη της αριστοκρατίας, να βρουν άσυλο στην Αγία Σοφία. Από εκεί υποκίνησαν εξέγερση εναντίον του πρωτοσεβαστού και της Μαρίας της Αντιοχείας, που κράτησε μέχρι τις 9 Μαΐου 1181 με καθημερινές οδομαχίες και λεηλασίες των σπιτιών των υποστηρικτών του καθεστώτος και τελείωσε με γενική αμνήστευση των συνωμοτών. Ωστόσο το πλήθος πλέον έστρεψε τις ελπίδες του για ανατροπή του καθεστώτος στον εξάδελφο του Μανουήλ Α΄, Ανδρόνικο Κομνηνό, ο οποίος συγκέντρωνε στρατό. Η αναποφασιστικότητα και αναβλητικότητα του πρωτοσεβαστού Αλεξίου είχε ως αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί από τους συμμάχους του, οι οποίοι προσχώρησαν στον Ανδρόνικο Κομνηνό, ώσπου τελικά τον συνέλαβαν οι ίδιοι οι Λατίνοι μισθοφόροι του και τον παρέδωσαν στο πατριαρχείο. Λίγες μέρες αργότερα διαπομπεύθηκε και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Ανδρονίκου Κομνηνού, με διαταγή του οποίου τυφλώθηκε (Απρίλιος 1183).

Βιβλιογραφία:

Βαρζός, Γενεαλογία τ. Β΄, 189-218• Brand, Byzantium, 31-41· Angold, Αυτοκρατορία, 470-471· Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Γ1, 161-162, 166-167· Cheynet, Pouvoir, 110, 111, 427-429· Efthymiadis, Niketas Choniates, 53· Kaldelis, Paradox, 89-90· Simpson, Images, 194-5, 198, 201, 204· Jurewicz, Andronikos I, 82-89· Simpson, Choniates, 199-202.