Βάρδας Σκληρός

Ο Βάρδας Σκληρός ήταν συγγενής εξ αγχιστείας του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά και του Ιωάννη Α΄ Τζιμισκή, του οποίου υπήρξε βασικός συνεργάτης. Ο θάνατος αυτού όμως το 976, επέφερε τον υποβιβασμό του από τη θέση του δομέστικου των Σχολών της Ανατολής σε αυτή του δούκα Μεσοποταμίας. Με αφορμή αυτή την υποτιμητική για τον ίδιο εξέλιξη ο Σκληρός με έδρα το φρούριο Χάρπετε της Μεσοποταμίας αναγορεύθηκε αυτοκράτωρ το καλοκαίρι του 976. Οι συνεχείς ήττες που υπέστη η κυβερνητική πλευρά είχαν ως αποτέλεσμα την ανάκληση από την εξορία του Βάρδα Φωκά, ο οποίος κατάφερε να νικήσει τον Σκληρό μόλις το 979. Ο Σκληρός βρήκε καταφύγιο κοντά στην Άμιδα με σκοπό να ζητήσει βοήθεια από τους Άραβες. Ο εμίρης όμως τον συνέλαβε και τον έστειλε στη Βαγδάτη, από όπου κατάφερε να δραπετεύσει το 986/7, όταν ο Βάρδας Φωκάς επίσης επαναστάτησε. Η νέα φάση της σύγκρουσης με τον αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄ βρήκε τους επαναστατημένους με μία συμφωνία διαμοιρασμού των εδαφών της αυτοκρατορίας. Ο Φωκάς όμως συνέλαβε τον Σκληρό και τον περιόρισε στο φρούριο Τυροποιόν. Μετά από αυτές τις εξελίξεις και την τελική υπεροχή του Βασιλείου Β΄, ο Σκληρός αναγκάστηκε να συμβιβαστεί και έτυχε ευνοϊκής μεταχείρισης από τον Βασίλειο Β΄. Έλαβε μάλιστα τον τίτλο του κουροπαλάτη, που τον έφερνε ιεραρχικά δίπλα στον αυτοκράτορα, αλλά φαίνεται πως αναγκάστηκε να εκτοπιστεί από την πατρίδα του στη Θράκη. Ο Βάρδας Σκληρός έζησε την υπόλοιπη ζωή του στα κτήματα που του παραχώρησε ο Βασίλειος Β΄ στο Διδυμότειχο.
Καταγόμενος από την Αρμενία, πιθανώς από την ευρύτερη περιοχή της Μελιτηνής, ο Σκληρός κατείχε σύμφωνα με τις πηγές «δυναστείας ἱσχύν». Η θέση του στα ανατολικά σύνορα συνεπαγόταν μία καλή συνεννόηση με Άραβες εμίρηδες και Αρμένιους ηγεμόνες, οι οποίοι του έστελναν ενισχύσεις για τις επιχειρήσεις του. Ωστόσο, η θέση του στη Βυζαντινή αυτοκρατορία δεν ήταν το ίδιο ισχυρή, αφού, σε αντίθεση με τον βασικό του αντίπαλο, Βάρδα Φωκά, ο Σκληρός χρειάστηκε να πολεμά συνεχώς στο δρόμο για την Κωνσταντινούπολη. Η σύγχρονη έρευνα αποδίδει μεγάλο μέρος των γεγονότων στην αντιπαλότητα μεταξύ των δύο φατριών των Σκληρών και των Φωκάδων, ενώ τονίζεται ότι ο Βάρδας Σκληρός ήταν πολύ καλύτερος στρατηγός από τον Βάρδα Φωκά. Έτσι, η θέση που απέκτησε ο Βάρδας Σκληρός μετά το πέρας των αντιπαραθέσεων οφείλεται όχι τόσο στην εμπιστοσύνη του Βασιλείου Β΄, αλλά στο γεγονός ότι η κεντρική διοίκηση για πολλά χρόνια είχε διαβρωθεί και βρισκόταν υπό την επιρροή των Φωκάδων.

Βιβλιογραφία:

Seibt, Die Skleroi, 29-58· PmbZ 2, αρ. 20785· Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Β2, 153-157· Brokaar, Basil Lekapenus, 224-233· Cheynet, Pouvoir, 27-29, 33-34, 215, 326-333· Βλυσίδου, Αριστοκρατικές οικογένειες, 171-173, 181-187, 190, 193-204· Vlyssidou, Jean Tzimiskès, 19-26· Tchkoidze, Βυζάντιο, 175-179· Χρήστου, Αυτοκρατορική εξουσία, 163-164, 249-250· Μπουρδάρα, Καθοσίωσις, 94-96, 99-102· Beck, Gefolgschaftswesen, 25-26.