Βάρδας καίσαρ

Αρμενικής καταγωγής, γιος του δρουγγάριου Μαρίνου και της Θεοκτίστης, ο Βάρδας ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και του Πετρωνά. Εξαιτίας της συγγένειας με την αυτοκράτειρα ο Βάρδας έλαβε τον τίτλο του πατρικίου και χρησιμοποιήθηκε σε διάφορες αποστολές ήδη επί Θεοφίλου (829-842). Με το θάνατο του αυτοκράτορα ο Βάρδας διορίστηκε στο συμβούλιο της αντιβασιλείας, στο οποίο ανήκαν επίσης η βασίλισσα Θεοδώρα και ο λογοθέτης του δρόμου Θεόκτιστος. Η ιστορία στη συνέχεια εξελίσσεται με συνομωσίες, καθώς ο νέος αυτοκράτωρ, Μιχαήλ Γ΄, ήταν ακόμα ανήλικος. Έτσι, ενώ ο λογοθέτης Θεόκτιστος υποστήριξε τη Θεοδώρα, ο Βάρδας εξορίστηκε μόλις το 844 εξαιτίας μιας στρατιωτικής ήττας. Όταν ο αυτοκράτωρ έγινε δεκαπέντε ετών, το 855, χρησιμοποίησε τον θείο του, Βάρδα, για να απελευθερωθεί από τον ασφυκτικό αποκλεισμό του Θεοκτίστου και της μητέρας του Θεοδώρας. Έτσι, ο Θεόκτιστος δολοφονήθηκε (20 Νοεμβρίου 855) και η Θεοδώρα αναγκάστηκε να αποσυρθεί σε μοναστήρι, ενώ ο Βάρδας ανταμείφθηκε για τις υπηρεσίες του με το αξίωμα του μαγίστρου και επί του κανικλείου, για να του απονεμηθούν αργότερα ο τίτλος του κουροπαλάτη και του καίσαρα (862). Η συγκεκριμένη δυναστική εξέλιξη συμπεριλαμβάνει και συμπλέκεται επίσης με την απομάκρυνση του πατριάρχη Ιγνατίου (858) και την άνοδο στον πατριαρχικό θρόνο του Φωτίου.
Καθ’ όλη την διάρκεια της κυριαρχίας του, ο Βάρδας αποτέλεσε έναν ισχυρό πόλο εξουσίας δίπλα στον αυτοκράτορα. Κατά τα φαινόμενα διατηρούσε σημαντική «ακολουθία» (φατρία στις πηγές) εντός της ίδιας της Κωνσταντινούπολης, ενώ ο μεγαλύτερος γιος του, Αντίγονος, έλαβε το αξίωμα του δομέστικου των Σχολών, με αποτέλεσμα ο Βάρδας να ελέγχει όχι μόνο τη διακυβέρνηση, αλλά και τον στρατό της αυτοκρατορίας. Η δυσαρέσκεια του αυτοκράτορα για την ισχύ του καίσαρα ήταν τέτοια, ώστε έφθασε στο σημείο να υποστηρίξει την κοινωνική, οικονομική και πολιτική άνοδο του μετέπειτα αυτοκράτορα, Βασιλείου Α΄, για να γίνει το αντίβαρο στην ισχύ του καίσαρα, άνοδο που ο Βάρδας δεν κατάφερε να ανακόψει παρά τις προσπάθειές του. Η αντιπαλότητα κατέληξε στη δολοφονία του καίσαρα Βάρδα από τους ανθρώπους του Βασιλείου, στους Κήπους της Μικράς Ασίας στις 21 Απριλίου 866.
Ο καίσαρας Βάρδας υπήρξε εξαιρετικός διαχειριστής του κράτους. Σε αυτόν αποδίδονται σημαντικά επιτεύγματα της βασιλείας του Μιχαήλ Γ΄, όπως η εκλογή του πατριάρχη Φωτίου, ο προσηλυτισμός των Βουλγάρων, η αποστολή του Κύριλλου και του Μεθόδιου στη Μοραβία, ενώ αναγνωρίζεται η συμμετοχή του στην αναγέννηση των γραμμάτων του 9ου αι. με την λεγόμενη «ίδρυση» (στην πραγματικότητα αναδιοργάνωση ή αναβάθμιση) της σχολής της Μαγναύρας.

Βιβλιογραφία:

ODB, 255-256· PmbZ 1, αρ. 791· Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Β1, 208-219 passim, 229-233 passim, 238, 378· Καραγιαννόπουλος, Βυζαντινό κράτος, 141, 142· Βυζαντινός κόσμος τ. 2, 103-104, 106 (Cheynet), 499 (Flusin)· Guilland, Recherches τ. 2, 27· Χρήστου, Αυτοκρατορική εξουσία, 105-116· Lemerle, Ουμανισμός, 138-140, 143-145· Treadgold, Chronological accuracy, 186-187, 192-193· Treadgold, Revival, 321, 326· Treadgold, History, 446-455· Herlong, Kinship, 124-125· Tougher, Leon VI, 28-30· Beck, Gefolgschaftswesen, 16-18.