Επόπτες, αναγραφείς και εξισωτές

Οι όροι αυτοί είναι περίπου ταυτόσημοι μεταξύ τους, αν και στα Τακτικά πρωτοκαθεδρίας του 9ου-10ου αι. περιλαμβάνεται μόνο ο πρώτος.
Κατανεμημένοι κατά θέματα, οι επόπτες ήταν υπεύθυνοι για την τήρηση των καταστίχων γαιοκτησίας (συμπλήρωση ή διόρθωση) και για την αντιστοίχιση του φόρου. Παρακολουθούσαν επίσης τη διακίνηση της γης στις περιφέρειές τους, ήταν δηλαδή υπεύθυνοι για τις αλλαγές του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένων των κλασματικών γαιών και εξαλειμμάτων και της γης που έπρεπε να λάβει φορολογικές απαλλαγές λόγω φυσικής καταστροφής ή φυγής του πληθυσμού, την οποία είχαν εξουσιοδότηση να αναδιανείμουν (με ή χωρίς το φόρο κατά περίπτωση). Κατά πόσον οι εξισωτές που είναι γνωστοί από τα έγγραφα των μοναστηριακών αρχείων του 11ου αι. αναλαμβάνουν τα καθήκοντα των εποπτών δεν είναι σαφές. Οι εξισωτές καθορίζουν την ποιότητα και την ποσότητα της γης και ελέγχουν την αντιστοίχηση του φόρου με την έκταση της γης που ανήκε σε κάθε ιδιοκτήτη, κατοχυρώνοντας τις καταπατήσεις ή επεκτάσεις των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στο δημόσιο.
Οι αναγραφείς ή απογραφείς ήταν οι διάδοχοι υπάλληλοι. Ο όρος είναι συνηθέστερος από το β΄ ήμισυ του 11ου αι., εξαιτίας μάλιστα της διατήρησης των μοναστηριακών αρχείων από αυτή την εποχή παρακολουθούνται με ακρίβεια τα καθήκοντα τους: καταμέτρηση της ιδιοκτησίας, καταγραφή των συνόρων της γης και των καλλιεργητών που εργάζονταν σε αυτή, επιβολή φόρου ή φορολογικής απαλλαγής, «παράδοση» του κτήματος σε νέους ή μη ιδιοκτήτες. Μολονότι παλαιότερα θεωρούνταν ότι οι όροι ήταν ταυτόσημοι, η άποψη αυτή τείνει να αναθεωρηθεί καθώς η εμφάνιση του αναγραφέως έχει συνδεθεί με την σταδιακή εγκατάλειψη της τήρησης κεντρικών αρχείων και την εξάπλωση της πρακτικής της παράδοσης και του «πρακτικού παραδόσεως».

Βιβλιογραφία:

Dölger, Finanzverwaltung, 80-83· Oikonomidès, Listes, 313· Oikonomidès, Fiscalité, 139, 278, 282· Lemerle, Agrarian history, 81· Brandes, Finanzverwaltung, 198-205· Oikonomides, Role, 992, 1032· Svoronos, Cadastre, 124.