Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός

Ο Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός, ο πρώτος των Κομνηνών που ανέβηκε στο θρόνο της αυτοκρατορίας το 1057, ήταν γιος του Μανουήλ Ερωτικού. Όταν ο Ερωτικός πέθανε αφήνοντας τα παιδιά του σε μικρή ηλικία, ο Βασίλειος Β΄ τα πήρε υπό την προστασία του, φρόντισε για την εκπαίδευσή τους και τα παιδιά, ο Ισαάκιος και ο Ιωάννης, μεγάλωσαν κατά τα φαινόμενα στα ανάκτορα, για να καταταχθούν στην βασιλική Εταιρεία, ένα από τα βασιλικά τάγματα. Η σταδιοδρομία του Ισαακίου παρακολουθείται με σχετική ακρίβεια. Με τον τίτλο του πατρικίου υπηρέτησε ως κατεπάνω Ιβηρίας και δούκας της Αντιοχείας, στη συνέχεια έλαβε τον τίτλο του μαγίστρου και ήταν στρατοπεδάρχης της Ανατολής, αξίωμα από το οποίο καθαιρέθηκε το 1055 μαζί με άλλους επιφανείς στρατηγούς για λόγους αναδιάταξης της ανώτερης ηγεσίας του στρατού από τη νέα κυβέρνηση της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και του διαδόχου της, Μιχαήλ Στ΄ του Στρατιωτικού. Την εποχή της διανομής της ῥόγας, το Πάσχα του 1057, οι στρατιωτικοί με επικεφαλής τον Ισαάκιο ζήτησαν να λάβουν υψηλότερους τίτλους. Στις επαφές που έγιναν όχι μόνο το αίτημά τους απορρίφθηκε, αλλά και, όπως φαίνεται, οι στρατιωτικοί εισέπραξαν και προσβολές κατά της εντιμότητας και της αποτελεσματικότητάς τους κατά τις υπηρεσίες που προσέφεραν. Οι στρατιωτικοί, ταπεινωμένοι και εξοργισμένοι για την αντιμετώπιση, συγκεντρώθηκαν στην Αγία Σοφία, όπου έδωσαν όρκο αποστασίας. Παρόντες στο γεγονός εκτός από τον Ισαάκιο Κομνηνό ήταν πιθανώς αυτοί που εμφανίζονται ως υποστηρικτές του Κομνηνού, κάποιοι εκ των οποίων βασίλευσαν αργότερα: ο Νικηφόρος Βοτανειάτης, ο Βρυέννιος, ο Κατακαλών Κεκαυμένος, ο Κωνσταντίνος και ο Ιωάννης Δούκας, ενώ θεωρείται σχεδόν βέβαιη, εξαιτίας της τοποθεσίας της ορκωμοσίας, και η εμπλοκή του πατριάρχη, Μιχαήλ Κηρουλάριου.
Ο Ισαάκιος Κομνηνός αναγορεύτηκε αυτοκράτωρ και περιβλήθηκε τα αυτοκρατορικά διάσημα τον Ιούνιο του 1057. Όταν νίκησε τα στρατεύματα του Μιχαήλ Στ΄ δέχθηκε πρεσβεία από τον αυτοκράτορα, που του πρότεινε τη νομιμοποίηση του κινήματός του μέσω της υιοθεσίας του και της απονομής του τίτλου του καίσαρα και σε δεύτερο χρόνο την αναγόρευσή του σε συναυτοκράτορα. Ο Ισαάκιος ήταν σύμφωνα με τις μαρτυρίες θετικός, αλλά οι υποστηρικτές του δεν δέχθηκαν τον συμβιβασμό. Όταν ένα μέρος της συγκλήτου υπό την ηγεσία του πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριου απέσυρε τη στήριξή του από τον Μιχαήλ Στ΄, αυτός αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Την 1η Σεπτεμβρίου, ο Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός εισήλθε θριαμβευτικά στην Κωνσταντινούπολη και στέφθηκε αυτοκράτωρ.
Η άνοδος του Ισαακίου Α΄ Κομνηνού αποτελεί χωρίς αμφισβήτηση θρίαμβο της αριστοκρατίας, ωστόσο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αποκλειστικά και θρίαμβος της λεγόμενης «στρατιωτικής» αριστοκρατίας, εφόσον είχε ευρεία υποστήριξη από παράγοντες της Κωνσταντινούπολης. Η ανάλυση του γεγονός κατά τον Cheynet αποκαλύπτει τις διαφορετικές συμμαχίες που ίσχυαν τόσο εντός της συγκλήτου, όσο και εντός του στρατού, και μάλιστα εντός του πολυδύναμου στρατού της Μικράς Ασίας, που δεν εμφανίζεται ενωμένος στην αποστασία. Παρόλα αυτά η σφραγίδα και τα νομίσματα του Ισαακίου Α΄ Κομνηνού τον απεικονίζουν με σηκωμένο σπαθί, κάτι που προβλημάτησε τους συγχρόνους του. Η σύντομη βασιλεία του Ισαακίου Α΄ Κομνηνού χαρακτηρίζεται από τη διάθεσή του να ομαλοποιήσει τα δημόσια οικονομικά, ακυρώνοντας παραχωρημένα προνόμια, ιδιαιτέρως του Μιχαήλ Στ΄, απαιτώντας καθυστερημένους φόρους και κατάσχοντας εκκλησιαστική και μοναστηριακή περιουσία. Για το λόγο αυτό ο Ισαάκιος Α΄ ήλθε σε σφοδρή σύγκρουση με τον πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριο, τον οποίο συνέλαβε και παρέπεμψε σε δίκη επί τη βάσει κατηγοριών, που πρόθυμα χάλκευσε ο Μιχαήλ Ψελλός. Η πολιτική του τον αποξένωσε από μια μερίδα της αριστοκρατίας, της οποίας τα συμφέροντα επλήγησαν σοβαρά κατ’ αυτή την περίοδο. Ωστόσο, το 1059 ο Ισαάκιος Α΄ αρρώστησε σοβαρά, και ενώ αναμενόταν ο θάνατός του, ο Μιχαήλ Ψελλός τον έπεισε να παραιτηθεί από το θρόνο. Συνεχίζοντας την προηγούμενη συμμαχία, διάδοχός του ορίστηκε όχι ο αδελφός του, Ιωάννης, αλλά ο Κωνσταντίνος Δούκας. Μετά την παραίτησή του, ωστόσο, ο Ισαάκιος δεν πέθανε, όπως αναμενόταν, αλλά ανάρρωσε και έζησε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του ως μοναχός στη μονή Στουδίου.

Βιβλιογραφία:

Lemerle, Byzance, 257-258· Cheynet, Pouvoir, 68-70, 339-345· Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Β2, 227-231· Cheynet, Foi et conjuration, 274· Βαρζός, Γενεαλογία τ. Α΄, 41-47· Krallis, Attaleiates, 103-104, 120-126, 215-216· ODB, 1011-1012· Krallis, Sacred emperor, holy patriarch, 169-190.
http://www.doaks.org/resources/seals/gods-regents-on-earth-a-thousand-ye...
https://en.wikipedia.org/wiki/Isaac_I_Komnenos