Κωνσταντίνος Ε΄

Ο Κωνσταντίνος Ε΄ ήταν γιος του αυτοκράτορα Λέοντος Γ΄, ιδρυτή της δυναστείας των Ισαύρων. Διαδέχθηκε τον πατέρα του στο θρόνο το 741 και σχεδόν αμέσως αντιμετώπισε την επανάσταση του γαμπρού του, κόμητα του θέματος Οψικίου, Αρταβάσδου, η οποία τον βρήκε απροετοίμαστο εκτός Κωνσταντινουπόλεως. Ο Κωνσταντίνος Ε΄ είναι ο μόνος βασιλεύς του Βυζαντίου που έχασε την πρωτεύουσά του και την ανακατέλαβε δύο χρόνια αργότερα, με το πέρας εμφυλίου πολέμου (741-743 ή 742-744) που κατέγραψε αιματηρές μάχες.
Ο Κωνσταντίνος Ε΄ ήταν ο κατεξοχήν εικονομάχος αυτοκράτορας. Η πολιτική του αναφορικά με την Εκκλησία ήταν συστηματική και μακροχρόνια και φαίνεται πως συνοδεύτηκε από βαθιές θεολογικές συζητήσεις στις οποίες συνέβαλε ο ίδιος ο αυτοκράτορας, εφόσον του αποδίδονται συγγραφικά οι Πεύσεις, ερωταποκρίσεις που διασώζονται αποσπασματικά στους Αντιρρητικούς λόγους του πατριάρχη Νικηφόρου Α΄ και φαίνεται πως υποβλήθηκαν για συζήτηση στη σύνοδο της Ιέρειας (754). Η σύνοδος αυτή κατοχύρωσε δογματικά την καθαίρεση των εικόνων και έχει συνδεθεί με βαθιές αλλαγές στην εκκλησιαστική επαρχιακή διοίκηση τις οποίες επέφερε ο Κωνσταντίνος Ε΄, ιδιαιτέρως στην περίπτωση της κεντρικής Μικράς Ασίας και της Ελλάδος. Έχει διατυπωθεί δηλαδή η άποψη ότι ο πολλαπλασιασμός ή η αλλαγή/μετατόπιση επισκοπών, μητροπόλεων και προσώπων στην εκκλησιαστική διοίκηση, στην πραγματικότητα εξυπηρέτησε την αποδοχή του εικονομαχικού δογματικού πλαισίου από τους ιεράρχες. Χωρίς να είναι δυνατόν να αποκλειστεί η πιθανότητα αυτή, αξίζει να σημειωθεί ότι στα μέσα του 8ου αι. η εκκλησιαστική διοίκηση προσαρμόζεται στη νέα, πολιτική διοίκηση και την εγκαθίδρυση των θεμάτων, γεγονός που αναμφίβολα εξυπηρέτησε διοικητικούς σκοπούς. Ο Κωνσταντίνος Ε΄ κατηγορήθηκε επίσης για συστηματική δίωξη των μοναχών κυρίως στο δεύτερο μισό της μακρόχρονης βασιλείας του (741-775), οπωσδήποτε μετά τη σύνοδο της Ιέρειας. Σε αυτό το πλαίσιο εμπίπτουν τόσο η εκτέλεση του οσίου Στεφάνου του νέου (765), όσο και η δίωξη των μοναχών του θέματος των Θρακησίων (770/1).
Οι πηγές, που προέρχονται κυρίως από εικονόφιλους κύκλους, παρουσιάζουν έναν βασιλέα, η αμφισβήτηση του οποίου από την αριστοκρατία έλαβε μεγάλες διαστάσεις. Ο Κωνσταντίνος Ε΄ πράγματι αντιμετώπισε κατά την βασιλεία του πολλές και επικίνδυνες συνωμοσίες, οι οποίες αποκαλύφθηκαν και κατεστάλησαν. Η αντίδραση πιθανώς προέρχεται από ένα περισσότερο παραδοσιακό κομμάτι της αντιπολίτευσης, αυτό της αριστοκρατίας της Κωνσταντινούπολης, που αντιδρούσε όχι μόνο στην Εικονομαχία –αυτή η εικόνα είναι μεταγενέστερη−, αλλά και στα οικονομικά μέτρα του αυτοκράτορα, που πιθανώς έθιξαν παγιωμένα συμφέροντα. Επιπλέον λόγους τριβής παρείχαν εκείνες ακριβώς οι πολιτικές, που έκαναν αντιθέτως τον Κωνσταντίνο Ε΄ ιδιαιτέρως δημοφιλή στο στρατό: η ωρίμανση των θεμάτων, του νέου διοικητικού-στρατιωτικού θεσμού της αυτοκρατορίας και η δημιουργία νέων θεμάτων στα εδάφη του ελληνικού κορμού και στη Μικρά Ασία, η ολοκλήρωση του μετασχηματισμού του παλαιότερου συγκλητικού συστήματος ιεραρχίας σε αυλικό ιεραρχικό σύστημα, η αναδιοργάνωση των παλαιότερων ανακτορικών φρουρών, των περίφημων Σχολών, που τώρα μετατράπηκαν σε κύρια σώματα κρούσης του στρατού και εξαρτώνταν άμεσα από τον αυτοκράτορα, αποτελούσαν εξελίξεις που αναμφίβολα ενίσχυαν τον αυτοκρατορικό θεσμό, και βεβαίως προσωπικά τον Κωνσταντίνο Ε΄. Έτσι, ήδη από την αρχή της βασιλείας, με τη συντριβή του Αρτάβασδου, ο στρατός υπήρξε ο βασικός υπέρμαχος του Κωνσταντίνου Ε΄ και η προσωπική του ηγεσία στα πεδία των μαχών, κατά κύριο λόγο κατά των Βουλγάρων αλλά και κατά των Αράβων, οδήγησαν σε θεαματικές νίκες. Παρόλα αυτά, ο Κωνσταντίνος Ε΄ δεν εμπόδισε την κατάλυση του εξαρχάτου της Ραβέννας (751) από τους Λογγοβάρδους, ούτε τη βασιλική στέψη του Φράγκου βασιλέα Πιπίνου λίγο καιρό αργότερα από τον πάπα της Ρώμης, και προσπάθησε να επιλύσει τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στην Ιταλία μόνο διπλωματικά.
Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε΄, γνωστός και ως Κοπρώνυμος ή Καβαλλίνος, λοιδορήθηκε όσο κανείς άλλος βασιλεύς του Βυζαντίου από τον χρονογράφο Θεοφάνη τον Ομολογητή, για τον οποίο μέχρι και οι τρεις γάμοι του αποτέλεσαν αφορμή μομφής, ενώ και τα φυσικά φαινόμενα έδειχναν την οργή του Θεού για την πολιτική του. Η σύγχρονη έρευνα όμως αποδεσμεύει τις περισσότερες από τις πολιτικές αποφάσεις και εξελίξεις της εποχής του από την Εικονομαχία −με σημαντικότερο παράδειγμα την επανάσταση του Αρτάβασδου−, μολονότι χωρίς αμφιβολία σε κάποιες τουλάχιστον περιπτώσεις η Εικονομαχία χρησιμοποιήθηκε ως πρόφαση εναντίον του. Η μαχητικότητα όμως του βασιλέα δημιούργησε ήδη ενώ ζούσε θρύλους· μάλιστα ο ίδιος ο χρονογράφος καταγράφει με ψυχραιμία ότι, ενώ οι Βούλγαροι πλησίαζαν στην Βασιλεύουσα το 813, ο λαός προσκυνούσε τον τάφο του στο ναό των Αγίων Αποστόλων με την παράκληση να σηκωθεί για να πολεμήσει τον εχθρό. Σύγχρονοι ερευνητές έχουν χαρακτηρίσει τον Κωνσταντίνο Ε΄ ως «χαρισματικό» βασιλέα, που μπορούσε «να εμφυσήσει μεγάλη αφοσίωση» στους ανθρώπους, «έναν από τους πιο ταλαντούχους άνδρες που κατείχαν τον βυζαντινό θρόνο».

Βιβλιογραφία:

Rochow, Konstantin V· Gero, Constantine V· ODB, 501· Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Β1, 112-129· Herlong, Kinship, 35-36· Zuckerman, Studies, 92-94· Speck, Artabasdos, passim· Βίος Στεφάνου του νέου, 21-42· Κουντούρα-Γαλάκη, Βυζαντινός κλήρος,127-143· Treadgold, Byzantium, 28-32· Haldon, Praetorians, 205-235· Kaegi, Byzantine armies, 53-61· Καρπόζηλος, Ιστορικοί και χρονογράφοι τ. Β΄, 170-188· PmbZ, αρ. 3703.

http://www.doaks.org/resources/seals/gods-regents-on-earth-a-thousand-ye...
https://en.wikipedia.org/wiki/Constantine_V