Μιχαήλ Γ΄

Ο Μιχαήλ Γ΄ ήταν ο γιος του αυτοκράτορα Θεοφίλου και της Θεοδώρας. Μετά το θάνατο του πατέρα του (842), σε ηλικία μόλις τριών ετών, ο Μιχαήλ Γ΄ έμεινε μόνος του στο θρόνο, υπό την επιτροπεία της μητέρας του, του λογοθέτη του δρόμου Θεοκτίστου και του θείου του και πρωτομαγίστρου Μανουήλ. Στη βασιλεία του Μιχαήλ Γ΄ εμπίπτουν σημαντικά γεγονότα που αποδίδονται είτε στην αντιβασιλεία, και συγκεκριμένα στον λογοθέτη Θεόκτιστο, είτε στην περίοδο ενηλικίωσης του Μιχαήλ Γ΄, στην οποία κυριαρχούσε ο καίσαρας Βάρδας, θείος του αυτοκράτορα και αδελφός της Θεοδώρας. Η αναστήλωση των εικόνων ακολούθησε μόλις το 843 μετά την απομάκρυνση του εικονομάχου πατριάρχη Ιωάννη του Γραμματικού. Αμέσως μετά παρατηρείται άνθηση των γραμμάτων και των τεχνών η οποία μας διαφεύγει στις λεπτομέρειές της, σε αυτό το περιβάλλον πάντως ανήκουν ο Κύριλλος, ο Μεθόδιος, και ο πατριάρχης Φώτιος. Σημειώθηκαν επίσης η ίδρυση της σχολής της Μαγναύρας, τουλάχιστον δύο αποτυχημένες εκστρατείες εναντίον των Αράβων της Κρήτης αλλά και περιφανείς νίκες κατά των Αράβων, ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων και το πρώτο σημαντικό σχίσμα μεταξύ των Εκκλησιών της Ρώμης και της Κωνσταντινούπολης, το λεγόμενο Φωτίειο σχίσμα (863-867).
Η μακρόχρονη ανηλικότητα του Μιχαήλ Γ΄, ωστόσο, είχε ως αποτέλεσμα να αναπτυχθούν ισχυρές αντιπαλότητες εντός της αυλής. Ο Θεόκτιστος ήταν υπεύθυνος όχι μόνο για την απόσυρση του Μανουήλ από το προσκήνιο, αλλά και για την εξορία του Βάρδα. Το 855, όταν ο Μιχαήλ Γ΄ ήταν δεκαπέντε ετών, ο θείος του Βάρδας τον έπεισε για την αναγκαιότητα της δολοφονίας του Θεοκτίστου, που πραγματοποιήθηκε στις 20 Νοεμβρίου, και πολύ σύντομα ακολούθησε η απομάκρυνση και κουρά της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και των θυγατέρων της. Ο Μιχαήλ Γ΄ αντάμειψε γενναιόδωρα τον Βάρδα για τις υπηρεσίες του, αλλά όσο μεγάλωνε η επιρροή του Βάρδα, τόσο μεγάλωνε και η δυσαρέσκεια αυτοκράτορα κατά του θείου του. Στο πλαίσιο αυτό οι πηγές αποδίδουν στον καίσαρα Βάρδα την υπέρμετρη φιλοδοξία, και στον Μιχαήλ Γ΄ την αδιαφορία για τις κρατικές υποθέσεις, αλλά και την άσωτη ζωή που δεν άρμοζε σε έναν αυτοκράτορα. Δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι ο Μιχαήλ Γ΄ χρησιμοποίησε τον ανερχόμενο τότε Βασίλειο, για να εξοντώσει τον Βάρδα, και έτσι να του ανήκει τουλάχιστον η ηθική υπαιτιότητα της δολοφονίας, που σημειώθηκε στις 21 Απριλίου 866 στους Κήπους της Μικράς Ασίας, κοντά στην Έφεσο, ενώ ο στρατός ήταν έτοιμος να αποπλεύσει γι’ άλλη μία εκστρατεία κατά των Αράβων της Κρήτης.
Η αμαύρωση της φήμης του Μιχαήλ Γ΄ είναι σκόπιμη στις πηγές και προέρχεται από την καταγραφή της ιστορικής συνέχειας επί Κωνσταντίνου Ζ΄, μολονότι φαίνεται ότι οι απαρχές της βρίσκονται ήδη στην βασιλεία του Βασιλείου Α΄ -έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι ο κύκλος του πρώην πατριάρχη, Ιγνατίου, επίσης φέρει ευθύνη γι’ αυτό. Ο Μιχαήλ Γ΄ κατηγορείται στις φιλο-μακεδονικές πηγές ως μέθυσος, λάτρης των συμποσίων και των θεαμάτων, αδιάφορος για την διακυβέρνηση της χώρας. Ο Μιχαήλ Γ΄ φαίνεται πράγματι πως άργησε να εμπλακεί στη διακυβέρνηση, καθώς περνούσε πολύ χρόνο με τους φίλους του σε πιο ευχάριστες δραστηριότητες. Η παράνομη σχέση του με την Ευδοκία Ιγγερίνα τον σημάδεψε και σύμφωνα με τις πηγές δεν σταμάτησε ποτέ, μολονότι ο γάμος του με την Ευδοκία Δεκαπολίτισσα τελέστηκε υποχρεωτικά κατ’ απαίτηση της μητέρας του το 855. Για να «αποκαταστήσει» την Ιγγερίνα, ο Μιχαήλ Γ΄ την πάντρεψε με τον ευνοούμενό του, Βασίλειο. Για το λόγο αυτό λέγεται σε κάποιες πηγές ότι ο μετέπειτα αυτοκράτωρ, Λέων Στ΄ ήταν στην πραγματικότητα γιος του Μιχαήλ Γ΄ και όχι του Βασιλείου Α΄. Αυτό ωστόσο δημιουργεί πολλά ερωτηματικά και προβλήματα, ιδιαιτέρως όταν καλείται να φωτίσει πτυχές της βασιλείας του Λέοντος Στ΄. Πάντως είναι σαφές ότι ο Μιχαήλ Γ΄ αρχικά εμπιστευόταν τον Βασίλειο, τον οποίο υιοθέτησε, τον εισήγαγε δηλαδή στην βασιλική οικογένεια, και με αυτόν τον τρόπο τον έστεψε συναυτοκράτορα μετά τη δολοφονία του καίσαρα Βάρδα. Πολύ σύντομα αντιλήφθηκε ότι ο Βασίλειος απλώς αποτελούσε έναν αντίπαλο πόλο εξουσίας για τον ίδιο, και επιχείρησε να ακολουθήσει την ίδια οδό και να αναδείξει έναν ακόμα συναυτοκράτορα, τον Βασιλίσκο. Ωστόσο σε αυτό το σημείο τον πρόλαβε ο Βασίλειος Α΄, ο οποίος, προφανώς με ισχυρή υποστήριξη, δολοφόνησε τον Μιχαήλ Γ΄ και τον Βασιλίσκο στις 23 Σεπτεμβρίου 867 στα ανάκτορα του Αγίου Μάμαντα. Η σορός του Μιχαήλ Γ΄ ενταφιάστηκε σε μονή στη Χρυσόπολη, αλλά ανακομίσθηκε στο ναό των Αγίων Αποστόλων το 886 με εντολές του Λέοντος Στ΄.

Βιβλιογραφία:

PmbZ, αρ. 4991· Herlong, Kinship, 70-73, 119, 132-133· Tougher, Leo VI, 26-36, 45-48· ODB, 1364· Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Β1, 207-212, 238-240· Karlin-Hayter, Études, 452-496· Καρπόζηλος, Ιστορικοί και χρονογράφοι τ. Β΄, 367-389.
http://www.doaks.org/resources/seals/gods-regents-on-earth-a-thousand-ye...
https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_III