Μιχαήλ Δ΄ ο Παφλαγών

Ο νεαρός αυτοκράτορας Μιχαήλ Δ΄ ο Παφλαγών είναι παραδόξως ο μοναδικός –εκτός ίσως από τον ίδιο τον Βασίλειο Β΄ Βουλγαροκτόνο- τον οποίο ο Μιχαήλ Ψελλός περιγράφει με πραγματική συμπάθεια στα όρια του θαυμασμού, πιθανώς, όπως έχει υποστηριχθεί, εξαιτίας του συντηρητισμού της διακυβέρνησής του. Ο Μιχαήλ ήταν αδελφός του Ιωάννη του Ορφανοτρόφου, του ευνούχου που από αυτή την εποχή γίνεται πανίσχυρος στην αυτοκρατορική αυλή και ο οποίος τον εισήγαγε σε αυτήν με την πρόθεση να προσεγγίσει την αυτοκράτειρα Ζωή. Η αυτοκράτειρα πράγματι υπέκυψε στη γοητεία του Μιχαήλ και φαίνεται πως δηλητηρίασε τον σύζυγό της, Ρωμανό Γ΄ Αργυρό. Τα ξημερώματα της 12ης Απριλίου 1034 ο Μιχαήλ περιβλήθηκε βιαστικά τα αυτοκρατορικά ενδύματα και σύμβολα εξουσίας, και παντρεύτηκε τη Ζωή.
Καθοριστικό για τη νέα βασιλεία ήταν το γεγονός ότι ο Μιχαήλ Δ΄ δεν έγινε αποδεκτός από την αριστοκρατία εξαιτίας της χαμηλής του καταγωγής και της πρότερης απασχόλησής του με ένα από τα μη ευγενή επαγγέλματα, αυτό του αργυραμοιβού. Κατά τη βασιλεία του οι μεγάλες οικογένειες που στιγματίζουν την ιστορία του 11ου αι. εμφανίζονται ως αντίπαλοί του και μέλη τους ενεπλάκησαν σε διάφορες συνομωσίες, μεταξύ άλλων οι Δαλασσηνοί, οι Μονομάχοι, οι Διογέναι, οι Μακρεμβολίται και οι Κηρουλάριοι. Ο Μιχαήλ Δ΄ στηρίχθηκε κυρίως στον αδελφό του, Ιωάννη, για τη διακυβέρνηση, και η βασιλεία του χαρακτηρίζεται από μέτρα που έλαβε αυτός αφενός για να αυξήσει τα εισοδήματα, αφετέρου για να βρει ερείσματα στο πλήθος της Κωνσταντινούπολης. Η φορολογία αυξήθηκε με την αύξηση ενός ειδικού φόρου, του «ἀερικοῦ», αφετέρου επιχειρήθηκε η μετατροπή του φόρου των Βουλγάρων, που από τον Βασίλειο Β΄ είχε καθοριστεί να καταβάλλεται σε είδος, σε χρήμα, με αποτέλεσμα οι Βούλγαροι να ξεσηκωθούν (1039). Ο Μιχαήλ Δ΄ προέβη σε προαγωγές εντός της συγκλήτου –απονομή υψηλότερων τίτλων, που ουσιαστικά επέφερε την υποβάθμισή τους–, και προώθησε σε υψηλά στρατιωτικά αξιώματα συγγενείς της στενότερης οικογένειας των Παφλαγόνων (χωρίς τις αναμενόμενες επιτυχίες), ενώ η βασίλισσα Ζωή κρατήθηκε μακριά από όσους επιζητούσαν να την επισκεφθούν.
Ο Μιχαήλ Δ΄ έπασχε από επιληψία και με τον καιρό η κατάσταση της υγείας του επιδεινώθηκε. Παρόλα αυτά το 1041 ηγήθηκε του στρατού στην εκστρατεία που κατέπνιξε τη βουλγαρική επανάσταση και μετά τη νίκη του τέλεσε θρίαμβο στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια αποσύρθηκε σε μοναστήρι και πέθανε στις 10 Δεκεμβρίου 1041.

Βιβλιογραφία:

Χριστοφιλοπούλου, Ιστορία τ. Β2, 198-206· Cheynet, Pouvoir, 45-53, 338· Lemerle, Byzance, 254· Λουγγής, Χρονικόν, 75-83 passim· Oikonomidès, Fiscalité, 81· ODB, 1365-1366· Garland, Empresses, 138-140· Μπουρδάρα, Καθοσίωσις, 109-114· Καρπόζηλος, Ιστορικοί και χρονογράφοι τ. Γ΄, 114-123, 286-291.
http://www.doaks.org/resources/seals/gods-regents-on-earth-a-thousand-ye...
https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_IV_the_Paphlagonian