Ο Φιλάρετος φιλοξενεί τους βασιλικούς

Χρονολογία: 8ος αι., 788
Ο Φιλάρετος φιλοξενεί τους βασιλικούς
"Τράπεζα στρογγυλοειδὴς παμμεγέθης", Γαλάβαρης, Ζωγραφική χειρογράφων, αρ. 104.

Καὶ ἰδοὺ οἱ πρῶτοι τοῦ χωρίου παρεγένοντο ἐκ τῆς πλαγίας πρὸς τὸν ἐλεήμονα γέροντα, κομίζοντες αὐτῷ κριοὺς καὶ ἀρνοὺς καὶ ὄρνεις καὶ περιστερὰς καὶ οἶνον διαλεκτὸν καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πᾶσαν χρείαν. Καὶ ἐποίησε πάντα ἡ τούτου σύμβιος ἐδέσματα σπαστρικὰ πάνυ, ὡς ἦν ζῶσά ποτε ὅτε ὑπῆρχον πλούσιοι. Τῆς δὲ τραπέζης εὐτρεπισθείσης ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ, εἰσελθόντες οἱ βασιλικοὶ καὶ θεασάμενοι τόν τε τρίκλινον πάνυ ὡραῖον, ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν τράπεζαν ἐλεφαντίνην ἀρχαίαν περικεχρυσωμένην στρογγυλοειδῆ παμμεγέθη, ὡς καθέζεσθαι ἐν αὐτῇ ἄνδρας τριάκοντα ἕξ, θεασάμενοι δὲ καὶ ἐπικείμενα βρώματα ἐν αὐτῇ καθάπερ τινὸς βασιλέως, θεωρήσαντες δὲ καὶ τὸν ἄνδρα ἱεροπρεπῆ καὶ πάνυ ὡραῖον —ἦν γὰρ ἀληθῶς οὐ μόνον τῇ φιλοξενίᾳ ἀφωμοιωμένος τῷ Ἀβραάμ, ἀλλὰ καὶ τῇ θεωρίᾳ ὅμοιος αὐτῷ ὑπῆρχεν—ἡδύνθησαν αὐτῷ σφόδρα.

Πηγή:
Βίος Φιλαρέτου, 137.23-139.2
Βιβλιογραφία:
Ludwig, Sonderformen, 74-81· Σαράντη, Καθημερινότητα, 73· Ράγια, Πρόβλημα ρευστότητας, 271· Λεοντσίνη, Ποιμένες, 176.
Σχολιασμός:
Το απόσπασμα προέρχεται από τον Βίο του Φιλαρέτου του ελεήμονος που γράφτηκε τον 9ο αι. Κατά τον Βίο ο Φιλάρετος είχε απωλέσει όλη του την περιουσία, ωστόσο δεν προέβη σε ενέργειες ρευστοποίησης είτε της οικίας του είτε των πολύτιμων ειδών που βρίσκονταν εντός της. Για την οικονομική ιστορία του Βυζαντίου η πληροφορία αποκαλύπτει την απροθυμία ρευστοποίησης ακινήτων και πολυτίμων ειδών, τα οποία θεωρούνταν επένδυση, που καταγράφεται και σε άλλες πηγές σύγχρονες και μεταγενέστερες. Έτσι, η μεγάλη τράπεζα του τρικλίνου, στολισμένη με ελεφαντόδοντο και χρυσό, αποτελούσε κειμήλιο, εφόσον ήταν «ἀρχαῖα», και αποδείκνυε την αρχαιότητα, και εμμέσως την ευγένεια, της οικογένειας. Στο πλαίσιο της αφήγησης η λεπτομέρεια για την ύπαρξη αυτής της πολυτελούς οικίας είναι απαραίτητη για την εξέλιξη της ιστορίας, εφόσον η οικία συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των ανθρώπων που αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Στ΄ (οἱ βασιλικοί) που περιόδευαν στη χώρα για την αναζήτηση βασιλικής νύφης. Η εσωτερική αντίφαση του κειμένου, δηλαδή ο πλούτος των ειδών σε σχέση με την πραγματική πενία της οικογένειας λύθηκε με την αυτόβουλη προσφορά των «πρώτων» του χωρίου σε σφακτά και οίνο, ώστε να μην γίνει αντιληπτή η πτωχεία της οικογένειας του Φιλάρετου. Οι πρώτοι εκπροσωπούν γενικά το χωρίον και τους χωρίτες. Στο πλαίσιο του κειμένου η θέση τους καθορίζεται από την οικονομική δυνατότητα της προσφοράς που διαθέτουν, που σημαίνει ότι η οικονομική τους θέση καθόριζε και την κοινωνική τους θέση στην κοινότητα του χωρίου. Η λειτουργική παρουσία τους στην αφήγηση της ιστορίας αποδεικνύει –κατά τον βιογράφο- τη δύναμη της φιλανθρωπίας του Φιλάρετου, η οποία προκαλεί αυτή την ανταπόδοση εκ μέρους των χωριτών, ουσιαστικά όμως αποδεικνύει την επιρροή του Φιλάρετου στην κοινωνία, στην οποία ζούσε, στην οποία ήταν ένας τοπικός «άρχων» ή «δυνάστης», όρος που αναφέρεται σε άλλο σημείο μέσα στο κείμενο, χωρίς δεσμούς με την κρατική εξουσία. Η πλουσιοπάροχη φιλοξενία που προσέφερε ο Φιλάρετος ενισχύει την εικόνα του στο αφηγηματικό πλαίσιο και χαρακτηρίζεται ως «ἐλεήμων γέρων» και «ἱεροπρεπὴς» ως βασιλεύς ή όπως ο ίδιος ο Αβραάμ, που αποτελεί και το σταθερό πρότυπο σύγκρισης του Βίου.