Οι συνέπειες του διορισμού των βινδίκων στις πόλεις

Χρονολογία: Αρχές 6ου αι.

Ἐγὼ δὲ ἀναστρέφω τῷ λόγῳ πρὸς Μαρῖνον. ἐκλαβὼν τοίνυν Σύρος ἀνὴρ καὶ πονηρὸς ὡς ἐπιεικὲς τοὺς φόρους, τὰ μὲν βουλευτήρια πασῶν παρέλυσε τῶν πόλεων, ἀπεμπολῶν τοὺς ὑπηκόους παντί, ὡς ἔτυχεν, εἰ μόνον αὐτῷ τὸ πλέον ὑπόσχοιτο, καὶ ἀντὶ τῶν ἀνέκαθεν στηριζόντων τὰ προστάγματα βουλευτῶν προχειρίζεται τοὺς λεγομένους βίνδικας (οὕτως γὰρ ἔθος Ἰταλοῖς νεμέτορας θεῶν ἀποκαλεῖν), οἳ παραλαβόντες τοὺς συντελεῖς οὐδὲν πολεμίων ἧσσον τὰς πόλεις διέθηκαν. καὶ γίνεται μὲν πολύχρυσος, εἴπερ τις ἄλλος, ὁ βασιλεὺς καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ Μαρῖνος καὶ ὅσοι Μαρινιῶντες ἁπλῶς, ἀπορία δὲ παντελὴς καὶ πενίας βάθος κατέπιε τὰ πράγματα, τὸ λοιπὸν τῆς ἐπαρχότητος τρόπῳ χαμαιζήλου δικαστοῦ μόναις ταῖς ἰδιωτικαῖς διαδικασίαις σχολαζούσης. ἠρυθρία δὲ ὅμως ὁ Μαρῖνος καὶ τὴν ἀρχὴν ἐδόκει τιμᾶν, τέχνῃ τὸν φθόνον ἀπωθούμενος. ἔνθεν τῶν δημοσίων ὥσπερ ὑφ’ ἑτέρους τελούντων καὶ μὴ κατὰ τάξιν πραττομένων, ὑπώλισθεν ἡ τάξις καὶ πενίας ἐνήρχετο· τί γὰρ περιεγίνετο αὐτῇ, μόναις ταῖς δίκαις τῶν ἰδιωτῶν ἐξυπηρετουμένῃ;

Πηγή:
Ιωάννη Λυδού Περί εξουσιών, 208.16-210.3.
Βιβλιογραφία:
Ιωάννη Λυδού Περί εξουσιών, 324· Jones, LRE, 235-236, 759-760· Haarer, Anastasius I, 207-208.
Σχολιασμός:
Το χωρίο, που προέρχεται από το έργο Περί ἐξουσιῶν του Ιωάννη Λυδού, αναφέρεται σε διαφορετικά επίπεδα διοικητικής διαδικασίας. Σύμφωνα με το κείμενο η τοποθέτηση βινδίκων στις πόλεις, οι οποίοι επέβλεπαν τη διαχείριση των οικονομικών των πόλεων και εμπλέκονταν στον υπολογισμό του έγγειου φόρου, ήταν έργο του επάρχου πραιτορίων Μαρίνου του Σύρου. Ωστόσο η τοποθέτησή τους στις πόλεις είναι στην πραγματικότητα προγενέστερη της θητείας του, δηλαδή χρονολογείται πριν το 512/13. Η ανάμειξη της κεντρικής εξουσίας στα οικονομικά των πόλεων δεν ήταν νέο φαινόμενο, απέβαινε όμως πάντα εις βάρος της οικονομικής τους αυτοδυναμίας και ικανότητας να ρυθμίσουν τα προβλήματά τους (τὰ βουλευτήρια παρέλυσε τῶν πόλεων). Εδώ ο Λυδός εκφράζει την κυριάρχη κοινωνική τάξη των πόλεων, τους βουλευτές, τα μέλη δηλαδή των βουλευτηρίων, των οποίων με αυτή την τακτική περικόπηκαν όχι μόνο τα καθήκοντα (τῶν στηριζόντων τὰ προστάγματα) αλλά και οι ευκαιρίες πλουτισμού που εμπεριείχε η διαδικασία συλλογής των φόρων. Έτσι, μολονότι ο Λυδός αναφέρει ότι η τοποθέτηση των βινδίκων απέβη εις βάρος των υπηκόων και των φορολογουμένων (συντελῶν), είναι πιθανόν ότι έχει αποκλειστικά υπόψη του τους βουλευτές. Οι δύο βασικές συνέπειες που προέκυψαν από αυτό το μέτρο, το γέμισμα των κρατικών ταμείων και ο πλουτισμός του επάρχου πραιτορίων και των συνεργατών του, καταδεικνύουν το περιθώριο κέρδους από την μετατόπιση της δραστηριότητας αυτής από τα βουλευτήρια στις κεντρικές υπηρεσίες και στους ανθρώπους που τις στελέχωναν. Ο Ιωάννης Λυδός θεωρεί ότι η μεταρρύθμιση έβλαψε γενικά την πολιτεία (ἀπορία καὶ πενίας βάθος κατέπιε τὰ πράγματα), παρομοιάζοντας την επαρχότητα με κατώτερου επιπέδου δικαστή που ασχολείται αποκλειστικά με ιδιωτικές υποθέσεις (ἰδιωτικαῖς διαδικασίαις σχολαζούσης), οι οποίες εδώ αφορούν την συλλογή των φόρων. Ουσιαστικά όμως ο Λυδός περιγράφει την επίδραση στην τοπική αυτοδιοίκηση και διάρθρωση της εξουσίας. Το βουλευτικό σώμα των πόλεων αναφέρεται ως «τάξις» η οποία επηρεάστηκε άμεσα και βαθιά από το μέτρο (ὑπώλισθεν ἡ τάξις), ενώ η γενική «τάξις», που εδώ αναφέρεται στον τρόπο που γίνονταν οι διαδικασίες αυτές, άλλαξε άρδην (μὴ κατὰ τάξιν πραττομένων). Τελικά στην τάξη των βουλευτών απέμειναν μόνο τα δικαιώματα από την εκδίκαση των ιδιωτικών υποθέσεων (ταῖς δίκαις τῶν ἰδιωτῶν).