Ο σκρινιάριος Ιωάννης επιβάλλει φορολογία στην επαρχία Ελλησπόντου

Χρονολογία: 6ος αι., 535

Ἐδιδάχθη τὸ ἡμέτερον κράτος Ἰωάννην σκρινιάριον πεμφθῆναι κατὰ τὴν Ἑλλήσποντον ὡς δὴ τύπους τινὰς ἐγκεχειρισμένον προφάσει λογοθεσίων πολιτικῶν πόρων ἤτοι τῶν καλουμένων σολεμνίων, καὶ ὡς ἐν τῇ χώρᾳ γενόμενος οὐδενὸς ἀπέσχετο παντελῶς τῶν εἰς ἁρπαγὴν ἐσχάτην ἡκόντων, τάς τε πόλεις ληϊσάμενος καὶ ἐπανελθὼν εἰς ταύτην τὴν εὐδαίμονα πόλιν αὐτὸς μὲν χρυσίου μεστός, τῇ δὲ Ἑλλησποντίων χώρᾳ πᾶσαν ἀπολιπὼν πενίαν.

Πηγή:
CIC III, εδ. 12, 779.3-8.
Βιβλιογραφία:
Jones, LRE, 285, 759.
Σχολιασμός:
Το κείμενο αποτελεί προοίμιο εδίκτου του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ του έτους 535. Αναφέρεται στην περίπτωση του σκρινιαρίου Ιωάννη που εστάλη στην επαρχία Ελλησπόντου για την συλλογή χρημάτων. Κατά την αρκετά περίπλοκη διατύπωση της Νεαράς τα χρήματα προέρχονταν από «πολιτικούς πόρους», όρος με τον οποίο δηλώνονται τα χρήματα των πόλεων. Στην συγκεκριμένη περίπτωση τα χρήματα προορίζονταν για τα λογοθέσια. Η διευκρίνιση «ἤτοι τῶν σολεμνίων» φανερώνει ότι τα ποσά που ζητήθηκαν κατ’ αποκοπή αποτελούσαν χρήματα προς όφελος τρίτου, δηλαδή επρόκειτο για ειδικό προνόμιο, μολονότι δεν διευκρινίζεται αν ο σκρινιάριος εκτελούσε εντολές που αφορούσαν ένα ή περισσότερα πρόσωπα με το αξίωμα του λογοθέτη. Έτσι φαίνεται ότι το 535, και ενώ ίσχυε η απαγόρευση ότι κανείς αξιωματούχος δεν θα είχε πρόσβαση στα «χρἠματα πολιτικά», ο σκρινιάριος Ιωάννης επέβαλε νέα φορολογία στους κατοίκους της επαρχίας Ελλησπόντου με σκοπό την εξεύρεση «λογοθεσίων πολιτικῶν πόρων», γεγονός που προκάλεσε γενική αγανάκτηση, με αποτέλεσμα να ενημερωθεί ο αυτοκράτορας. Κατά το κείμενο του εδίκτου, η δραστηριότητα αυτή αποδείχθηκε εξαιρετικά προσοδοφόρα για τον σκρινιάριο Ιωάννη, ο οποίος επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη «χρυσίου μεστός», σημείωση που σαφώς δηλώνει ότι και ο ίδιος είχε κάποιο κέρδος από την δραστηριότητα αυτή. Οι πόλεις υποχρεώθηκαν να καταβάλουν τα χρήματα που ζητήθηκαν από τα ταμεία τους, μετακυλίοντας προφανώς τα βάρη τόσο στους βουλευτές τους όσο και στους απλούς πολίτες, με αποτέλεσμα ο Ιουστινιανός να κάνει λόγο για την λεηλασία των πόλεων και για την «πενία» της επαρχίας Ελλησπόντου, και για τον αθέμιτο πλουτισμό του σκρινιαρίου.