«Έκτακτες» στρατιωτικές αμοιβές

Χρονολογία: 6ος αι., 527-549/50

νόμος ἦν ἀνὰ πενταετηρίδα ἑκάστην τὸν βασιλέα τῶν στρατιωτῶν ἕκαστον δωρεῖσθαι χρυσίῳ τακτῷ. πέμποντες δὲ ἀνὰ πεντάετες πανταχόσε τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς παρείχοντο στατῆρας χρυσοῦς στρατιώτῃ ἑκάστῳ πέντε. καὶ τοῦτο οὐχ οἷόν τε ἦν μὴ πράσσεσθαι ἀεὶ μηχανῇ πάσῃ. ἐξ ὅτου δὲ ἀνὴρ ὅδε διῳκήσατο τὴν πολιτείαν, τοιοῦτο οὐδὲν οὔτε διεπράξατο οὔτε ἐμέλλησε, καίπερ χρόνου δύο καὶ τριάκοντα ἐνιαυτῶν τριβέντος ἤδη, ὥστε καὶ λήθην τοῦ ἔργου τούτου τοῖς ἀνθρώποις γενέσθαι τινά.

Πηγή:
Προκοπίου Ανέκδοτα, 151.10-19.
Βιβλιογραφία:
Hendy, Studies, 646-647· Jones, LRE, 670, 677· Treadgold, Byzantium, 153.
Σχολιασμός:
Το κείμενο αναφέρεται στην αρχαία συνήθεια των donativae, δηλαδή των αμοιβών των στρατιωτών που καταβάλλονταν σε νόμισμα (χρυσίῳ τακτῷ) κάθε πέντε χρόνια αλλά και σε έκτακτες περιπτώσεις, όπως στην άνοδο στο θρόνο νέου αυτοκράτορα. Κατά τον Προκόπιο ο Ιουστινιανός Α΄ επί τριανταδύο χρόνια (δηλαδή από την άνοδό του το 527 ως το 549/50) αμέλησε την καταβολή των χρημάτων αυτών στους στρατιώτες. Στην πραγματικότητα η καταβολή των donativa συνήθως καθυστερούσε και τα διαφορετικά ποσά συγχωνεύονταν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι συχνά οι donativae συνδέονταν με την υψηλή φορολόγηση των υπηκόων, ενώ άλλες παροχές βασιλικής γενναιοδωρίας βάρυναν ιδιαίτερα τον προϋπολογισμό σε δεδομένες χρονικές στιγμές και συγκυρίες. Η πληροφορία που δίνει ο Προκόπιος δεν είναι δυνατόν να ελεγχθεί για την αληθοφάνειά της, αν και συνάδει με την γενικότερη πολιτική περιορισμού των δαπανών του Ιουστινιανού Α΄. Έχει υποστηριχθεί πως η ακύρωση των donativae δεν μπορούσε να αφορά τον μάχιμο στρατό στο ανατολικό και το δυτικό μέτωπο, αλλά μόνο τους στρατιώτες των συνόρων (limitanei), οι οποίοι γενικά υποβαθμίστηκαν την εποχή αυτή. Γεγονός πάντως είναι ότι την εποχή αυτή έγιναν εκτεταμένες περικοπές στις στρατιωτικές δαπάνες, οι οποίες αφορούσαν συγκεκριμένες κατηγορίες στρατιωτών, των οποίων τα έσοδα μειώθηκαν δραματικά.