Στίχοι του Νικηφόρου Ουρανού για τον λογοθέτη Συμεών

Χρονολογία: τέλη 10ου-αρχές 11ου αι. (μετά το 987)
Στίχοι του Νικηφόρου Ουρανού για τον λογοθέτη Συμεών
Σφραγίδα του Συμεών, του επιλεγομένου Μεταφραστή, Oikonomides, Two Seals, αρ. 2

Ἡ γλῶσσα πηγὰς ἡ βλύσασα τῶν λόγων, /ὧν ἡδονῆς τὸ ῥεῖθρον οὐκ ἔχον κόρον, /ἠθῶν χάρις θέλξασα καὶ λίθων φύσιν, /σιγᾷ γεωργὸς κρειττόνων σιγῆς λόγων /φρὴν ἡ βαθεία, νοῦς ὑπὲρ νοῦν ἀγχίνους, /ὁ Συμεών, τὸ θαῦμα βουλῆς μαγίστρων, /μέμυκεν, ὧδε κρύπτεται βραχεῖ λίθῳ /… /θρηνεῖ τὸ κοινόν, οὐ φέρει τὴν ζημίαν· /ζητεῖ μάχαιραν, ἣν ἐπὶ ζώνην φέρων /πτωχῶν ἐκεῖνος πᾶσαν ἐξῄρει βλάβην, /κἂν τῷ λαμπηνῷ καρδίας καὶ μετρίῳ /οὐκ εἶχε ταύτην εἰς ἀεὶ τομωτάτην. /τῆς συμφορᾶς ἄγευστος οὐδ’ ἐκκλησία /τὸ θέλγον οὐκ ἔχουσα Σειρῆνος μέλος· /ὁ συγγραφεὺς γὰρ καὶ βίων καὶ τῶν ἄθλων /αἲ αἴ, σιωπὴν τὴν τελευταίαν φέρει. /Κεναὶ πενήτων χεῖρες ἢ καὶ γαστέρες /τῆς ἐμπιπλώσης χειρὸς ἐστερημένων, /ἧς χρηστότητας, ἧς ἀποκρύφους δόσεις /ἀριστερὰ χεὶρ τοῦ διδότος οὐκ ἔγνω. /Οὗ πάντα θαῦμα, πάντα κρείττω καὶ λόγου, /σαρξ ἀγνοοῦσα σαρκικοὺς πάντας ῥύπους, /βίος βιαστὴς Χριστὸν ἐκζητῶν μόνον, /τρόπος μονήρης ἐν σάλῳ τῶν πραγμάτων, /σπάγχνα βρύοντα πᾶσι πατρικὴν σχέσιν.

Πηγή:
Mercati, Versi, 130.1-131.28.
Βιβλιογραφία:
Høgel, Symeon, 64-80· Kazhdan, Literature (650-850), 233-235· Τωμαδάκης, Εἰς Συμεῶνα, 116-120, 129-131· Oikonomides, Two seals, 325.
Σχολιασμός:
Το λήμμα προέρχεται από επιτάφιο ποίημα του Νικηφόρου Ουρανού για τον Συμεών, μάγιστρο και λογοθέτη του δρόμου, τον επιλεγόμενο Μεταφραστή, και αποτελεί ένα από τα λίγα τεκμήρια το οποίο μάλιστα συμπυκνώνει τις πιο σημαντικές πληροφορίες γι’ αυτόν. Το ποίημα αναφέρεται ξεκάθαρα στην συγγραφική δραστηριότητα του Συμεών (συγγραφεὺς γὰρ καὶ βίων καὶ τῶν ἄθλων), ο οποίος ανέλαβε κατ’ εντολή του αυτοκράτορα Βασιλείου Β΄ να συνθέσει μία συλλογή βίων αγίων προσαρμοσμένων στα δεδομένα του 10ου αι. Ο Συμεών ανήκε στη σύγκλητο της Κωνσταντινούπολης λόγω αξιώματος και τίτλου (βουλῆς μαγίστρων), που τον έφερνε επίσης σε θέση συμβούλου του αυτοκράτορα. Η «ζώνη» είναι στο Βυζάντιο διακριτικό αξιώματος, και η «μάχαιρα» είναι η ένδειξη της ισχύος του, την οποία χρησιμοποιούσε για την απονομή της δικαιοσύνης (πᾶσαν ἐξῄρει βλάβην) και της φιλανθρωπίας υπέρ των πτωχών (τῆς ἐμπιπλώσης χειρὸς, ἀποκρύφους δόσεις). Η διανομή του πλούτου στους πτωχούς αποτελεί ένα από τα πρότυπα που είναι ιδιαιτέρως αγαπητά στη λογοτεχνική δημιουργία του Βυζαντίου. Οι τελευταίοι στίχοι υποδηλώνουν ότι ο Συμεών αναγκάστηκε (βίος βιαστὴς) να καρεί μοναχός, πιθανώς επειδή περιέπεσε σε δυσμένεια (τρόπος μονήρης ἐν σάλῳ τῶν πραγμάτων). Το ποίημα του Νικηφόρου Ουρανού παρέχει τη μοναδική πληροφορία για την απομάκρυνση του Μεταφραστή, η οποία πιθανώς είναι ταυτόχρονη με την πτώση του Βασιλείου Λακαπηνού. Είναι γι’ αυτό το λόγο αξιοσημείωτο ότι ο Συμεών δεν θεωρήθηκε αρκετά σημαντικό πρόσωπο, παρά τον υψηλό τίτλο του μαγίστρου που έφερε, ώστε η τύχη του να σημειωθεί από την ιστορική καταγραφή της περιόδου.