Από ἀνδράποδο στρατηγός

Χρονολογία: 6ος αι.

ὁ δὲ Πέτρος οὗτος ὥρμητο μὲν ἐξ Ἀρζανηνῆς, ἣ ἐκτὸς Νυμφίου ποταμοῦ ἐστι, Περσῶν κατήκοος ἐκ παλαιοῦ οὖσα, πρὸς Ἰουστίνου δὲ βασιλέως ἔτι παῖς ὢν ἠνδραπόδιστο, ἡνίκα Ἰουστῖνος μετὰ τὴν Ἀμίδης ἅλωσιν ξὺν τῷ Κέλερος στρατῷ ἐσέβαλλεν ἐς τὴν Περσῶν γῆν. φιλανθρωπίᾳ δὲ πολλῇ χρωμένου τοῦ κεκτημένου ἐς αὐτὸν ἐς γραμματιστοῦ ἐφοίτησε. καὶ τὰ μὲν πρῶτα Ἰουστίνου γραμματεὺς γέγονεν, ἐπεὶ δὲ Ἀναστασίου τετελευτηκότος Ἰουστῖνος τὴν βασιλείαν παρέλαβε Ῥωμαίων, ὁ Πέτρος στρατηγὸς γεγονὼς ἔς τε φιλοχρηματίαν εἴπερ τις ἄλλος ἐξώκειλε καὶ ἀβελτερίᾳ πολλῇ ἐς ἅπαντας ἐχρῆτο.

Πηγή:
Προκοπίου Περί πολέμων τ. 1, 216.15-27.
Βιβλιογραφία:
Dewing-Kaldellis, The wars, 105.
Σχολιασμός:
Το κείμενο προέρχεται από το έργο «Περί πολέμων» του Προκοπίου. Ο Πέτρος σε ολόκληρη την αφήγηση του Προκοπίου εμφανίζεται στους πολέμους που διεξάγονταν στο ανατολικό μέτωπο εναντίον των Περσών. Ο Προκόπιος υπονοεί υποτιμητικά ότι ο Πέτρος ήταν Πέρσης, ωστόσο η καταγωγή του από την Αρζανηνή σημαίνει πως το πιθανότερο, ο Πέτρος ήταν αρμενικής καταγωγής. Ο Προκόπιος αποσκοπεί λοιπόν να παρουσιάσει τον Πέτρο σαν δούλο (παῖς ὢν ἠνδραπόδιστο) με σκοπό να τον μειώσει ακόμα περισσότερο, κατατάσσοντάς τον σε μία κοινωνική κατηγορία που στην αρχαιότητα δεν είχε οποιαδήποτε δικαιώματα. Το γεγονός όμως ότι ο Πέτρος αιχμαλωτίστηκε τον κατατάσσει, αντιθέτως, στους αιχμαλώτους πολέμου, που ανάλογα με τις συνθήκες μπορεί να είχαν και ευνοϊκή μεταχείριση. Έτσι ο Πέτρος εντάχθηκε στην προσωπική υπηρεσία του μετέπειτα αυτοκράτορα Ιουστίνου Α΄, όχι όμως απαραίτητα ως δούλος (την πραγματική κατάσταση εξάλλου εσκεμμένα συσκοτίζει ο Προκόπιος) και φαίνεται πως ανήκε στο προσωπικό της οικίας του Ιουστίνου, ο οποίος φρόντισε για την μόρφωσή του από έναν γραμματιστή. Με την άνοδο του Ιουστίνου Α΄ στο θρόνο της αυτοκρατορίας (518), ο Πέτρος μεταπήδησε στον στρατό. Ο τρόπος με τον οποίο έγινε αυτή η μετάβαση δεν είναι σαφής, ο Πέτρος εμφανίζεται πάντως ως στρατηγός επί Ιουστινιανού Α΄, ενώ ο Προκόπιος, χαρακτηρίζοντάς τον «δορυφόρο» (Περί πολέμων 1.18.6) του αυτοκράτορα, φαίνεται να χρησιμοποιεί με διττό τρόπο τον όρο, αφενός για να δηλώσει την προέλευσή του από τις ανακτορικές φρουρές, οι οποίες αποτελούσαν τη «γέφυρα» προς το στρατό, αφετέρου ότι ανήκε στους «ανθρώπους» του αυτοκράτορα. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά τα οποία, άλλα υπονοώντας, άλλα διαστρεβλώνοντας, παραθέτει ο Προκόπιος, καθιστούν αυτονόητη κατά τον συγγραφέα την «φιλοχρηματία» του στρατηγού, ο οποίος κατηγορείται επιπλέον και για διανοητική νωθρότητα.