Είσπραξη χρηματικών δικαιωμάτων

Χρονολογία: 6ος αι.

Οὐ μὴν οὐδὲ τὰ ἐς τοὺς στρατιώτας αὐτῷ εἰργασμένα σιωπῇ δοτέον, οἷς δὴ τοὺς πονηροτάτους ἐπέστησεν ἀνθρώπων ἁπάντων χρήματα σφᾶς ὅτι πλεῖστα ξυλλέγειν ἐνθένδε κελεύσας, εὖ εἰδότας ὡς μοῖρα τῶν πορισθησομένων ἡ δωδεκάτη αὐτοῖς κείσεται. ὄνομα δὲ λογοθέτας αὐτοῖς ἔθετο.

Πηγή:
Προκοπίου Ανέκδοτα, 145.18-25.
Βιβλιογραφία:
Kaldellis, Procopius, 225· Jones, LRE, 676· Brandes, Finanzverwaltung, 81-82, 88-89· Patlagean, L’impôt, 304-305.
Σχολιασμός:
Με εντολή του Ιουστινιανού Α΄ οι λογοθέτες ανέλαβαν έκτακτες εξουσίες που αφορούσαν τη διαχείριση των οικονομικών του στρατού, πιστώνοντας στο κρατικό ταμείο τα επιπλέον χρήματα που καταβάλλονταν στα στρατεύματα από την μη ενημέρωση των καταλόγων για τις κενές θέσεις (λόγω θανάτου, τραυματισμού ή απλής ανικανότητας). Για τις υπηρεσίες τους οι λογοθέτες λάμβαναν το 1/12 των χρημάτων που θα εξοικονομούσαν ως αμοιβή και φαίνεται από συγκεκριμένα παραδείγματα πως αυτή την εποχή ήδη ήταν ισχυροί άρχοντες. Ο Προκόπιος υπονοεί ότι οι λογοθέτες έκαναν τα πάντα για να αυξηθούν τα ποσά που επιστρέφονταν στο κεντρικό ταμείο, αυξάνοντας έτσι τις δικές τους αμοιβές, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η οικονομική θέση στρατιωτών. Αν και έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι το μέτρο αφορούσε τον περιορισμό των καταχρήσεων, κατά τον Jones από τους αξιωματικούς και όχι από τους ίδιους τους στρατιώτες, δεν αποκλείεται η τοποθέτηση των λογοθετών να συνδυάστηκε με μία γενικότερη αναδιοργάνωση του στρατού και εκκαθάριση των δαπανών για τα στρατεύματα, δηλαδή με γενικότερη λογιστική τακτοποίηση, που ως γενικευμένο μέτρο πραγματικά θα επηρέαζε την θέση είτε των ίδιων των στρατιωτών, είτε των –κατά τον συλλογισμό του Jones- αξιωματικών που καρπώνονταν τα χρήματα πριν την εκκαθάριση. Σε κάθε περίπτωση, εφόσον οι αμοιβές συνδέονταν με την παροχή υπηρεσίας (στρατείας), η αδυναμία παροχής (λόγω μακρόχρονης ασθένειας, απουσίας από το στράτευμα κλπ) ή απουσία αυτής (σε περίπτωση θανάτου) δικαιολογούσε την επιστροφή των χρημάτων στα κεντρικά ταμεία. Από αυτή την άποψη είναι ενδιαφέρον ότι ο Προκόπιος υπερασπίζεται την αντίθετη πολιτική, δηλαδή τη συνέχιση των πλεονασματικών δαπανών, παρά το γεγονός ότι το συνδέει με την πλήρωση των καταλόγων, εφόσον οι λογοθέτες διαπίστωσαν πόσοι στρατιώτες έλειπαν.