Μέτρα του Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου υπέρ των πενήτων

Χρονολογία: 10ος αι.

Ὁ δὲ βασιλεὺς ἔναυλον ἔχων τῶν ἀδικιῶν καὶ ζημιῶν ὧν ὑπέστησαν οἱ ἐλεεινοὶ καὶ ἄθλιοι πένητες παρὰ τῶν στρατηγῶν καὶ πρωτονοταρίων καὶ στρατιωτῶν καὶ ἱπποτῶν ἐπὶ τοῦ πενθεροῦ αὐτοῦ Ῥωμανοῦ, ἄνδρας εὐσεβεῖς καὶ ἐναρέτους ἀπέστειλε πρὸς τὸ κουφίσαι τὸ πολὺ βάρος τῶν κατὰ καιρὸν ἀκαίρων ἀπαιτήσεων τῶν ταλαιπώρων πτωχῶν. καὶ εἰς μὲν τὸν Ἀνατολικὸν Ῥωμανὸν μάγιστρον τὸν Σαρωνίτην, εἰς δὲ τὸ Ὀψίκιον τὸν Μουσελὲ Ῥωμανὸν μάγιστρον, εἰς δὲ τὸν Θρᾳκήσιον Φώτιον πατρίκιον, εἰς δὲ τὸν Ἀρμενιακὸν Λέοντα τὸν Ἀγέλαστον, καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ἐφεξῆς θέματα· οἵτινες τῇ προτροπῇ τοῦ αὐτοκράτορος μικρὰν ἀνακωχὴν τοῖς πένησιν ἐδωρήσαντο.

Πηγή:
Θεοφάνη Συνεχιστές, 443.13-23.
Βιβλιογραφία:
Βλυσίδου, Αριστοκρατικές οικογένειες, 107-108· Guilland, Ordre, 20· Morris, The powerful and the poor, 24-25.
Σχολιασμός:
Το απόσπασμα αναφέρεται στην βασιλεία του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ΄ του Πορφυρογέννητου και εμπεριέχει αρνητικά σχόλια για την βασιλεία του Ρωμανού Α΄ Λακαπηνού. Κατά τον συγγραφέα, ο αυτοκράτορας θεωρούσε πως η καταπίεση των πενήτων οφειλόταν στην κακή διαχείριση των ανθρώπων του Ρωμανού Α΄, και μάλιστα όχι μόνο των υψηλόβαθμων, αλλά και των στρατιωτών/ιπποτών, το οποίο διορθωνόταν κατά την αντίληψη της διοίκησης με την απλή αλλαγή προσώπων στα θέματα (αναφέρονται συγκεκριμένα τα θέματα Ανατολικών, Οψικίου και Αρμενιακών). Ο συγγραφέας συνδέει την αναμενόμενη βελτίωση με την ανακούφιση των φορολογικών επιβαρύνσεων των πενήτων. Τα πρόσωπα που επιλέχθηκαν ήταν όλα συγγενικά του αυτοκράτορα Ρωμανού Α΄ και βρίσκονταν ιεραρχικά σε πολύ υψηλή θέση. Το χωρίο έχει σημαντικές ομοιότητες με τις Νεαρές του Κωνσταντίνου Ζ΄ περί πενήτων και στρατιωτών, και προφανώς ακολουθεί την παράδοση και την προπαγάνδα της συγκεκριμένης βασιλείας. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ΄ ανέλαβε σε Νεαρά του να επαναλάβει τον ορισμό της κοινωνικής ομάδας των πενήτων αλλά και να διαχωρίσει σε κατηγορίες τους στρατιώτες, οι οποίοι σύμφωνα με τους όρους των νόμων, δηλαδή κατά τα περιουσιακά τους στοιχεία, δεν ανήκαν στην κατηγορία των πενήτων. Οι Συνεχιστές στο συγκεκριμένο σημείο επιβεβαιώνουν τις αναφορές αυτές και φαίνονται να εντάσσουν τους στρατιώτες και ιππότες (βαριά οπλισμένους ιππείς) στην κατηγορία των δυνατών.