Μεσολάβηση του πατριάρχη Φωτίου υπέρ ασηκρήτη

Χρονολογία: 9ος αι.

Εἰ καὶ νῦν ὀχληρὸς εἶναι δόξω καὶ περιττὸς τὸ φιλάνθρωπον, ἀλλὰ τό γε ἐμαυτοῦ ποιεῖν οὐκ ἀφέξομαι, ἴσως μὲν εἰς ἀέρα δέρων καὶ μάτην πονῶν (ταῦτα γάρ με λογίζεσθαι τὸ πολλάκις διαμαρτεῖν τῆς ἐλπίδος παρεσκεύασεν), ὅσον δ’ εἰς ἐμὴν ἰσχὺν ἧκεν τὸ χρέος πληρῶν. ἄνθρωπος πένης παίζων ἔπραξεν τὰ συνήθη αὐτῷ· ἔπαιξεν γάρ, εἰ καὶ μὴ πρὸς οὓς ἔδει μηδ’ οἷα κωμικευσάμενος· μέθη κορυφαῖος ἦν, ᾧ τὰ πολλὰ περιπίπτοντες ἄνθρωποι σφάλλονται. ἔδωκεν τῆς ἀκολάστου γλώσσης δίκας, κόλασιν πικρὰν ὑποστάς, τοὺς ἐν τῷ σώματι σφοδροὺς αἰκισμούς· στήτω μέχρι τούτου τὰ τῆς τιμωρίας. ὁ τοῦ θεοῦ ναὸς ἱερὸς καὶ πᾶσι τοῖς εὐσεβέσιν ἄσυλος, πρὸς ὃν οὗτος κατέφυγεν· πρεσβεύει ὑπὲρ αὐτοῦ ὁ τοῦ ναοῦ ἱερεύς, τὸ τοῦ πταίσματος εὐτελές, εἰ βούλει δὲ καὶ τὸ ‘ἄφετε καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν’ καὶ τὸ ‘ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, μετρηθήσεται ὑμῖν’.

Πηγή:
Φωτίου επιστολές, αρ. 4, 57.2-14.
Βιβλιογραφία:
Hergenröther, Photius τ. 1, 387· Grumel-Darrouzès, Regestes, αρ. 463·
Σχολιασμός:
Η σύντομη αυτή επιστολή του πατριάρχη Φωτίου είχε ως παραλήπτη πιθανώς τον καίσαρα Βάρδα και γράφτηκε για να επιτύχει χάρη για τον ασηκρήτη Χριστόδουλο. Σύμφωνα με το κείμενο ο Χριστόδουλος, υπό την επήρεια μέθης, σατίρισε με μη αποδεκτό τρόπο κάποιο πρόσωπο, ενδεχομένως τον καίσαρα ή τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Ο Χριστόδουλος είχε το αξίωμα του «ἀσηκρῆτις», ανήκε δηλαδή στην αυτοκρατορική γραμματεία. Ο χαρακτηρισμός του Χριστόδουλου από τον πατριάρχη ως «πένητος» οφείλεται όχι οπωσδήποτε στη διάθεση του Φωτίου να προκάλεσει τη συμπάθεια υπέρ του, αλλά σε δύο παραμέτρους, πρώτον, ότι οι ασηκρήτες βρίσκονταν αρκετά χαμηλά στην ιεραρχία, και δεύτερον, ότι η τιμωρία του ήταν σωματική (τοὺς ἐν τῷ σώματι σφοδροὺς αἰκισμούς). Σωματικές τιμωρίες επιβάλλονταν ανάλογα με το αδίκημα, ωστόσο ίσως η τιμωρία του Χριστόδουλου είχε περισσότερη σχέση με τη διαπόμπευση των αξιωματούχων όταν προέβαιναν σε τέτοιου είδους παραπτώματα, εφόσον ο Χριστόδουλος, τυπικά και ουσιαστικά δεν ανήκε στην κατηγορία των πενήτων, οι οποίοι κατεξοχήν υφίσταντο σωματικές τιμωρίες. Ο τιμωρός του ασηκρήτη πιθανώς είναι ο ίδιος ο καίσαρας Βάρδας, στον οποίο απευθύνεται ο πατριάρχης. Ο Χριστόδουλος πάντως φαίνεται πως φοβόταν ότι η εκδικητικότητά του δεν θα σταματούσε εκεί, και για το λόγο αυτό βρήκε άσυλο στην Αγία Σοφία. Ο αυτοχαρακτηρισμός του πατριάρχη Φωτίου ως ιερέως προδίδει τη διάθεσή του να υποβαθμίσει το γεγονός και ενισχύεται από το λογοπαίγνιό του ναὸς ἱερὸς - ναοῦ ἱερεύς (προφανώς ο ναός είναι η Αγία Σοφία, δηλαδή το πατριαρχείο).