Η πόλις διεκδικεί τον οικονόμο της επισκοπής της

Χρονολογία: 6ος αι., β΄ ήμισυ

Ἐπειδὴ δὲ τοῖς τῆς εὐσεβείας ἔργοις πάντων προέχειν ἐδέδεικτο, κοινὴν ἐπ’ αὐτῶ γνώμην ὁ τῆς ἐκκλησίας ἱερὸς ἐποιήσατο σύλλογος οἰκονόμον γενέσθαι πιστότατον ψηφισάμενος, διότι συνοίσειν τοῦτο πᾶσιν ἐπίστευον, οὐχ ὅτι πείρας πραγμάτων μετέσχεν ποτέ, ἀλλ’ ὅτι θείας πλήρης ὑπῆρχε συνέσεως· ὅπερ ἐφιεμένοις ὁ προεστὼς τῆς ἐκκλησίας παρέσχετο οἰκονόμον ἅμα καὶ θείων μυστηρίων ποιήσας διάκονον. ….
Ὡς δὲ μετ’ οὐ πολλὰς ἡμέρας διεβοήθη τὸ γεγονός, πᾶς μὲν συλλειτουργὸς πᾶς δὲ πολίτης ἐπεστύγνασεν δεινῶς ἀθυμήσαντες, μὴ φέροντες τοῦ ἀνθρώπου τοῦ θεοῦ τὴν στέρησιν. Ὁ δὲ τῆς πόλεως ὁσιώτατος πρόεδρος οὐδὲ ὅσον ἀκοῦσαί τε ἐκαρτέρησεν, ἀλλ’ εὐθυδρομήσας σὺν τάχει πολλῷ τὸν ἐπεδίωκεν ὅσιον ἐπεξεργαζόμενος καὶ πολυπραγμονῶν ποῦ μὲν μένει, ποῦ δὲ καὶ πότε παρώδευσεν.

Πηγή:
Βίος Αλυπίου Ι, 150.2-8, 152.3-9.
Βιβλιογραφία:
Rapp, City and citizenship, 158· Ariantzi, Kindheit, 280.
Σχολιασμός:
Το χωρίο προέρχεται από τον Βίο του αγίου Αλυπίου που γράφτηκε τον 7ο αι. Σύμφωνα με το κείμενο ο Αλύπιος εκλέχθηκε ομόφωνα από το σύνολο του κλήρου οικονόμος της επισκοπής και προκειμένου να αναλάβει το αξίωμα χειροτονήθηκε διάκονος. Ο όσιος Αλύπιος είχε μεγαλώσει υπό τη φροντίδα της εκκλησίας της γενέτειρας πόλης του, Αδριανουπόλεως της Παφλαγονίας. Η ομόφωνη εκλογή του, η έλλειψη πείρας διοικήσεως, αλλά και η συνακόλουθη χειροτονία του ως διακόνου προκειμένου να εξυπηρετήσει καλύτερα τα καθήκοντά του αποκαλύπτουν ότι από την αρχή ο όσιος προοριζόταν από την οικογένειά του να σταδιοδρομήσει στην εκκλησία. Φαίνεται λοιπόν ότι η οικογένειά του ήταν μία από τις επιφανείς της Αδριανουπόλεως. Η πορεία της ανάδειξής του βρίσκεται ανεστραμμένη (ο Αλύπιος γίνεται αρχικά διάκονος και στη συνέχεια οικονόμος) στην επεξεργασία του Συμεών του Μεταφραστή (10ος αι.), γεγονός που φανερώνει την προσαρμογή της πληροφορίας στο περισσότερο τυποποιημένο μεσοβυζαντινό μοντέλο. Κατά τον 6ο αι. ο διορισμός στις ανώτερες θέσεις του κλήρου της επισκοπής αποτελούσε ουσιαστικά μέρος του δημόσιου βίου ενός ανθρώπου. Σε αυτό το πλαίσιο ο συγγραφέας του 7ου αι. τονίζει ότι η φυγή του Αλυπίου για προσκύνημα στην Ανατολή έγινε αμέσως αισθητή. Η πόλις, δηλαδή οι πολίτες, συσπειρώθηκαν γύρω από τον επίσκοπο προκειμένου να επιστρέψει ο Αλύπιος. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε αυτό το χωρίο τα παλαιότερα πρότυπα, η πόλις και οι πολίται, συνυπάρχουν με νεότερα, δηλαδή με τον ρόλο του επισκόπου (ὁσιώτατος πρόεδρος) και των «συλλειτουργούντων», του κλήρου. Θεσμικά όργανα της πόλεως, π.χ. η βουλή, δεν αναφέρονται, αντίθετα η επισκοπή με το προσωπικό της ως σύνολο έχουν κυρίαρχο ρόλο.