Επαφές του αγίου Ανδρέα Κρήτης στην Κωνσταντινούπολη

Χρονολογία: α΄ ήμισυ 8ου αι.
Επαφές του αγίου Ανδρέα Κρήτης στην Κωνσταντινούπολη
Σφραγίδα που αποδίδεται στον Άγιο Ανδρέα Κρήτης, Laurent, Corpus V, αρ. 619 πιν. 83

Χρείας δὲ οὕτω καλεσάσης, ὥστε ἀνελθεῖν αὐτὸν ἐν τῇ θεοφυλάκτῳ πόλει καὶ βασιλίδι τῶν πόλεων, πολλοὶ πρὸς αὐτὸν ὠφελείας χάριν ἀόκνως παρεγίνοντο, καὶ οἳ μὲν τὸ πρᾶον αὐτοῦ καθορῶντες, τὸ θυμῶδες καὶ ὀργίλον ἐξ ἑαυτῶν ἀποδιώκοντες, ἐν γαλήνῃ διετέλουν, ἄλλοι δὲ τῷ ὑετῷ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ τὰς καρδίας καταρδευόμενοι δικαιοσύνην ἐκαρποφόρουν Θεῷ· καὶ στρατευόμενοι πρὸς αὐτὸν παραγινόμενοι, καὶ παρ’ αὐτοῦ καλῶς διδασκόμενοι ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις αὑτῶν καὶ μὴ διασείειν τινά, τὸ ἀναδίκητον ἔνθεν προθύμως κατησπάζοντο· καὶ πένητες παρ’ αὐτοῦ ἐν πλάτει διατρεφόμενοι πλουσίως τῷ Θεῷ τὴν εὐχαριστίαν ἀνέπεμπον.

Πηγή:
Βίος αγίου Ανδρέα Κρήτης, 178.3-13.
Βιβλιογραφία:
Auzépy, André de Crète, 4-5· Κazhdan, Literature (650-850), 37-41· ODB 1, 92-93.
Σχολιασμός:
Το κείμενο προέρχεται από τον Βίο του Αγίου Ανδρέα Κρήτης. Η «χρεία» με την οποία ξεκινά το απόσπασμα δεν αναφέρεται σε ανάγκες της αρχιεπισκοπής Κρήτης και του ποιμνίου του αγίου, αλλά σε αυτές τις επαφές, που φαίνεται σύμφωνα με τον Βίο ότι τοποθετούσαν τον άγιο στους κύκλους εξουσίας της πρωτεύουσας. Οι επισκέπτες του αγίου Ανδρέα δεν ήταν απλώς οι «πένητες», στους οποίους γενναιόδωρα έδειχνε τη φιλανθρωπία του, αλλά αυτοί που είχαν κάποια σχέση με το κράτος, για τους οποίους χρησιμοποιείται ένας από τους γενικούς όρους που υπάρχουν στο Βυζάντιο, «στρατευόμενοι», που δηλώνει την παροχή στρατείας, δηλαδή υπηρεσίας, η οποία μπορεί να αφορά είτε απλή στράτευση είτε απονομή αξιώματος ή τίτλου. Στο πλαίσιο αυτό έχει θεωρηθεί ότι το κείμενο αναφέρεται σε κήρυγμα του αγίου Ανδρέα κατά της Εικονομαχίας και χρονολογείται μεταξύ 730 και 740. Οι στρατευόμενοι μπορούσαν να ανήκουν σε διάφορες ομάδες μέσης ή ανώτερης κοινωνικής στάθμης, τους διακρίνει ωστόσο ένα χαρακτηριστικό, η λήψη αμοιβών από το κράτος για την υπηρεσία τους (ὀψώνια), στο οποίο δίνει έμφαση το κείμενο. Η διάκριση της στρατείας ως μιας επαχθούς υπηρεσίας στα κείμενα είναι το πιθανότερο κάτι παραπάνω από απλός λογοτεχνικός τόπος. Το απόσπασμα υποδηλώνει όχι μόνο τη δυσαρέσκεια των «στρατευομένων» για την υποτιθέμενα χαμηλή αμοιβή τους, αλλά και την δυνατότητα άσκησης εξουσίας κατά των αδυνάτων (μὴ διασείειν τινά) που παρείχε η θέση τους, η οποία παρόλα αυτά δεν εκφράζεται με σαφήνεια. Η ιδέα αυτή προέρχεται από τον Μεγάλο Βασίλειο και μολονότι απαντά ήδη τον 8ο αι., είναι συχνότερη από το β΄ ήμισυ του 9ου αι. Στο κείμενο επίσης ανάγλυφα προβάλει ο αντιπολιτευτικός ρόλος που μπορεί να είχε ο άγιος Ανδρέας, εφόσον υποδηλώνεται ότι οι στρατευόμενοι που προσήλθαν σε αυτόν ήταν δυσαρεστημένοι με το καθεστώς. Το πλαίσιο που διαγράφει το συγκεκριμένο απόσπασμα με την κοινωνική ορολογία που εμπεριέχει, μολονότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι γράφτηκε τον 8ο αι., είναι δυνατόν να μεταφέρει αντιλήψεις του 9ου ή και του 10ου αι.