Ο Φώτιος "εκλέγεται" πατριάρχης

Χρονολογία: 9ος αι., 858

ὃς μετ’ ὀλίγον τὸν τοιοῦτον ἄνδρα τῆς ἀρετῆς ματαιώσας τοῖς κατ’ αὐτοῦ σκευασθεῖσι τῆς ἐκκλησίας καθίστησιν ἔκβλητον, τὸν μετὰ τὴν τετραετῆ τοῦ θρόνου κατάσχεσιν καὶ τελευτὴν τοῦ τρισμάκαρος Μεθοδίου κατ’ ἐκλογὴν προκριθέντα, σὺν εὐλαβείᾳ τῇ μεγίστῃ τῶν ἐκ πατρὸς ὀρθοδόξων συστάσεων, τῶν μεγάλων τῇ ἀρετῇ Βασιλείου καὶ Γρηγορίου, τῶν υἱῶν Λέοντος βασιλέως, κἂν τῇ τοῦ πατρὸς ἐπιψόγῳ αἱρέσει σμικρυνομένων, ὡς ἐντεῦθεν λοιπὸν κληροῦσθαι τὸ μέγιστον τῶν μεγάλων ἐπαναβέβηκεν. ἀντεισάγει δὲ Φώτιον πατριάρχην, κατά τι μὲν τῶν βελτιόνων ὑπερτεροῦντα, κατά τι δὲ χθαμαλούμενον. ἐφ’ ὧν καθόδῳ καὶ τῇ ἀνόδῳ πολλῶν προσκληθέντων τῆς γερουσίου βουλῆς καὶ ταύταις ἐπισφραγισαμένων, Κωνσταντῖνος μόνος ὁ εἰρημένος οὐ κατατίθεται, ἐξειπὼν μὴ ἐξεῖναί τινι τῶν λαϊκοῖς καταλόγοις συνειλεγμένων περὶ τοιούτων ἐγγράφεσθαι.

Πηγή:
Γενεσίου Περί βασιλειών, 70.86-71.3.
Βιβλιογραφία:
Cheynet, Aristocratie, 290· Χρήστου, Αυτοκρατορική εξουσία, 123-124.
Σχολιασμός:
Ο πατριάρχης Φώτιος εξελέγη στον πατριαρχικό θρόνο το 858, μετά από ενέργειες του καίσαρα Βάρδα και μετά την καθαίρεση του πατριάρχη Ιγνατίου. Το απόσπασμα, πυκνό και λιτό, κάνει λόγο για την καταγωγή των πατριαρχών, όχι όμως για τους συνυποψήφιους του Φωτίου, αλλά για τους συνυποψήφιους του Ιγνατίου, με τους οποίους φαίνεται να τον συγκρίνει. Ο απερχόμενος πατριάρχης Ιγνάτιος ήταν γιος του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α΄ του Ραγκαβέ και είχε προκριθεί έναντι των μοναχών Βασιλείου ή του Γρηγορίου, που ήταν γιοι του αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄. Κυρίαρχη αιτία της επιλογής ήταν η θρησκευτική τους πολιτική, εφόσον ο πρώτος βασίλευσε για σύντομο διάστημα ως εικονολάτρης (τῶν ἐκ πατρὸς ὀρθοδόξων συστάσεων), ενώ ο δεύτερος επανέφερε την εικονομαχία (τῇ τοῦ πατρὸς ἐπιψόγῳ αἱρέσει). Ο Φώτιος δεν καταγόταν από βασιλικό γένος, αλλά από το γένος του πατριάρχη Ταρασίου, του πατριάρχη που αναστήλωσε τις εικόνες το 787. Ο Γενέσιος φαίνεται να αναφέρεται σε αυτές τις λεπτομέρειες χαρακτηρίζοντας την εκλογή του Ιγνατίου ως «τὸ μέγιστον» έναντι «τῶν μεγάλων», έκφραση που φαίνεται να αναφέρεται στην καταγωγή των υποψηφίων. Συγκριτικά με τους υποψηφίους του πατριαρχικού θρόνου, ο Φώτιος κρινόταν ως «ὑπερτερῶν», που ενδεχομένως μπορεί να ταυτιστεί με το «ὑπερέχων», πιθανώς αναφερόμενο στην καταγωγή του από την οικογένεια του Ταρασίου, αλλά και «χθαμαλούμενος», εφόσον δεν καταγόταν από βασιλική γενιά. Στο κείμενο δεν υπάρχει τίποτα που να υποδηλώνει ότι οι όροι που χρησιμοποιούνται αναφέρονται στην λογιοσύνη του Φωτίου. Ο συγγραφέας σημειώνει μόνο ότι η σύγκλητος έδωσε τη συγκατάθεσή της, αλλά είναι χαρακτηριστικό ότι οι διαδικασίες προβάλλονται αποκλειστικά ως ευθύνη του καίσαρα Βάρδα. Από τα μέλη της συγκλήτου κατά τον Γενέσιο μόνο ο Κωνσταντίνος, ο επιλεγόμενος Αρμένιος, που τελούσε δομέστικος των εξκουβιτόρων, εξέφρασε τις αντιρρήσεις του για την άνοδο του Φωτίου, εφόσον αυτός ήταν λαϊκός και όχι ιερεύς ή μοναχός.