Η τύχη του Κωνσταντίνου Μεσοποταμίτη

Χρονολογία: 1198

Ἦν ἂν οὖν τὰ τῆς δόξης ταύτης κληρούμενος οὐκ ἀπόβλητος ἴσως ὁ ἄνθρωπος, οὐδ’ ὧν ἐς ὕστερον πέπονθε δεινῶν αὐτὸς ἑαυτῷ παραίτιος, εἰ τῶν βασιλείων ἀπέστη λαμπρῶς, ὅρον ὀψέ ποτε τῇ ἐφέσει θέμενος ἢ τῆς φιλοπράγμονος γνώμης βραχύ τι καθυπενδούς. νῦν δὲ ἀλλ’ ἡ τῶν πολλῶν καὶ μεγίστων τιμῶν, καὶ τούτων ἀνομοίων, λυσσώδης καὶ ἀπέραντος λίχνευσις καὶ τῶν χθαμαλωτέρων αὐτὸν ἐξέκρουσε· καὶ προύθηκεν εἰς παράδειγμα τὸν αὐτὸν ὕψους ὑπερφυοῦς καὶ ταπεινότητος ἀμέτρου ἡ τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι βραβεύουσα πρόνοια, καὶ ἀναβὰς ἕως τῶν οὐρανῶν, καταβέβηκεν ἕως τῶν ἀβύσσων τῇ παλιμπνοίᾳ τῶν πράξεων.

Πηγή:
Χωνιάτη Χρονική διήγησις, 490.71-80.
Βιβλιογραφία:
Brand, Byzantium, 144-146· Simpson, Choniates, 208-209.
Σχολιασμός:
Το χωρίο αναφέρεται στον Κωνσταντίνο Μεσοποταμίτη, ο οποίος χειροτονήθηκε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης έχοντας ξεκινήσει τη σταδιοδρομία του από τα πολιτικά αξιώματα. Μάλιστα με ειδική απόφαση (τόμο) της συνόδου ο Μεσοποταμίτης διατήρησε και τα πολιτικά αξιώματα του επί του κανικλείου και του σακελλαρίου που κατείχε από τη βασιλεία του Ισαακίου Β΄ Αγγέλου. Ο Νικήτας Χωνιάτης παρουσιάζει την πτώση του Μεσοποταμίτη ως έργο της θείας πρόνοιας, αλλά και την πολυπραγμοσύνη και τη φιλοδοξία του (λίχνευσις) ως πραγματική αιτία της. Η κορύφωση της συσσώρευσης των «τιμῶν ἀνομοίων» επί Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου αποτέλεσε μόνο την αρχή της πτώσης. Σημειώνοντας ότι για την τελική κατάληξη του Μεσοποταμίτη «οὐδ’ αὐτὸς ἑαυτῷ παραίτιος» ο Χωνιάτης υπονοεί ότι διατυπώθηκαν κατηγορίες εναντίον του. Έτσι ο Μεσοποταμίτης, έχοντας χειρονηθεί στον αρχιερατικό θρόνο της Θεσσαλονίκης (δόξης κληρούμενος), έχασε την εύνοια του Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου, ο οποίος του αφαίρεσε τα πολιτικά αξιώματα, και σύντομα καθαιρέθηκε από το μητροπολιτικό αξίωμα και εξορίστηκε, με αποτέλεσμα ο Χωνιάτης να σημειώσει ότι εκδιώχθηκε και από τα πιο χαμηλά (τῶν χθαμαλωτέρων). Η ακραία τύχη του Μεσοποταμίτη δηλώνεται με τους όρους «ὕψος ὑπερφυὲς» και «ἄμετρος ταπεινότης».