Οι μοναχοί πρέπει να βοηθούν τους πένητες

Χρονολογία: 10ος αι. (;)

Καύχημα μοναχοῦ τὸ ταπεινοῦν ἑαυτὸν καὶ ἔσχατον πάντων εἶναι νομίζειν, καὶ τῆς φιλαργυρίας ἐκφεύγειν τὰ ἐνεδρεύοντα σκάνδαλα. Καύχημα μοναχοῦ ἡ εἰς πάντας, ὡς εἰς αὐτὸν τὸν σωτῆρα Χριστόν, μικρούς τε καὶ μεγάλους, πένητάς τε καὶ πλουσίους ἁγνὴ φιλαδελφία καὶ φιλοξενία καὶ ἀνυπόκριτος διακονία. Εἰ γὰρ λήψεται μοναχὸς πρόσωπον ἐν τοῖς ὑπερέχουσι κατὰ τὸν κοσμικὸν βίον, πτωχὸν δὲ ἐληλυθότα καὶ δεόμενον ἄρτου ἀπώσεται, οὐχ ἕξει ὁ τοιοῦτος παρρησίαν εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν τοῦ ἀφθάρτου νυμφίου· καθότι νυσταγμῷ τῆς ἀσπλαγχνίας κατεχόμενος ἔμεινε σκοτεινὸς καὶ ἀπαρασκεύαστος καὶ τῆς καλῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἀγάπης ἐκείνης ἀλλότριος, τῆς λαμπάδος αὐτοῦ ἀποσβεσθείσης.

Πηγή:
Βίος Συμεών του νέου, 23.23-24.34.
Σχολιασμός:
Το κείμενο προέρχεται από το Βίο του Συμεών του στυλίτη του νέου, που έζησε μεταξύ του 521 και του 592. Το απόσπασμα απαντά στην ερώτηση «περὶ σωτηρίας» (Βίος Συμεών του νέου 23.2) και αναπαράγει πατερικά πρότυπα περί της αντιμετώπισης πλουσίων και «πενήτων», ισορροπώντας μεταξύ κοσμικού και πνευματικού βίου. Η φιλανθρωπία εξασφαλίζει την ανταμοιβή στην επέκεινα ζωή, η οποία εδώ συγκεκριμενοποιείται ως «παρρησία εἰς τὸν νυμφῶνα», πρότυπο που προέρχεται από τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Ο Συμεών δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην βοήθεια και τη «φιλαδελφία» προς τους πένητες, οι οποίοι έχουν προτεραιότητα έναντι των πλουσίων και μάλιστα χαρακτηρίζονται ως «δεόμενοι ἄρτου». Η αντιπαραβολή, κάποιες φορές και η αντιπαράθεση, πλουσίων και πενήτων ή «πτωχῶν» δεν είναι σπάνια, ωστόσο οι «ὑπερέχοντες κατὰ τὸν κοσμικὸν βίον» χαρακτηρίζονται με έναν νομικό όρο, «πρόσωπα», που χρησιμοποιείται κατεξοχήν στη νομοθεσία, ενώ η «παρρησία» παραπέμπει απευθείας στο δικαίωμα των υψηλότερων αξιωματούχων να μιλήσουν ενώπιον του αυτοκράτορα. Έτσι, η έμφαση στους πλουσίους στο κείμενο, και μάλιστα στην γενικότερη κοινωνική και οικονομική ισχύ τους, που εντάσσεται στο πλαίσιο του κοσμικού βίου, αποτελεί ένα ισχυρό κάλεσμα προς την άσκηση φιλανθρωπίας, καθώς ενισχύεται με το επίσης γνωστό προνόμιο της «παρρησίας».