Ο μοναχός δίνει το τελευταίο του ιμάτιο σε πένητα

Χρονολογία: 10ος αι.

Τὸ δὲ τῆς ἐλεημοσύνης καλὸν οὕτως ἐνέθαλλεν αὐτοῦ τῇ ψυχῇ, ὥστε καὶ χαίρειν ἐκεῖνον διδόντα μᾶλλον ἢ τὸν τοῦ ἐλέους ἠξιωμένον. Καί ποτέ τινος τῶν πενήτων ἔνδυμα δεηθέντος λαβεῖν, οὐδὲν τὸ παράπαν ἐπιδοιάσας, λαβὼν ὃ ἐκεῖνος ἐφόρει χιτώνιον, καθῆκεν εὐθὺς τοῦ κίονος, μὴ διαβάντος εἰς τὴν ἀριστερὰν τοῦ γεγενημένου. Καὶ ὁ μὲν λαβὼν ἀπῄει, χάριν ὁμολογῶν τῷ Θεῷ τῆς προνοίας, ὁ δὲ διεκαρτέρει οὕτω πηγνύμενος, ἄχρι τις τῶν ὑπ’ αὐτῷ ἐγκλείστων ἀτενίσας καὶ ὅπως εἶχεν ἰδών, περιβολαίῳ τινι σκεπασθῆναι πεποίηκεν.

Πηγή:
Βίος Αλυπίου ΙΙ, 186.3-11.
Βιβλιογραφία:
Delehaye, Les saints stylites, Lxxxv· Høgel, Symeon, 289.
Σχολιασμός:
Ο Βίος του αγίου Αλυπίου του Στυλίτη έτυχε σημαντικής επεξεργασίας από τον Συμεών τον Μεταφραστή (10ος αι.), ο οποίος επιμελήθηκε τα πρότυπα που αναπαράγει ο Βίος του 7ου αι., απηχώντας τη μεσοβυζαντινή ιδεολογική αποκαθαρμένη εκδοχή τους. Η παράδοση σε έναν πένητα του τελευταίου μανδύα του αγίου είναι ένα πρότυπο που αναπαράγεται συχνά στα κείμενα. Το συγκεκριμένο πρότυπο υπάρχει στον αρχικό Βίο του Αλυπίου του 7ου αι. ανεπτυγμένο σε δύο κεφάλαια, εκ των οποίων το δεύτερο περιλαμβάνει εκτενές εγκώμιο που απευθύνει ένας μοναχός στον Αλύπιο. Ο Μεταφραστής συνέπτυξε και συμπύκνωσε το πρότυπο, το οποίο αποτελεί όμως μέρος μιας συνεχούς αφήγησης για τα «κατατορθώματα» του Αλυπίου που έχει αμεσότερη απήχηση στον αναγνώστη καθώς επικεντρώνεται στον ίδιο τον άγιο. Η σημαντικότερη διαφορά στην εξιστόρηση του περιστατικού από τον Μεταφραστή έγκειται στη λεπτομέρεια ότι ο άγιος κατέβηκε από τον στύλο του για να δώσει το ένδυμα στον πένητα. Με τον όρο αυτό, που δεν υπάρχει στο κείμενο του 7ου αι., όπου βρίσκεται ο γενικότερος όρος «πτωχός», την εποχή του Μεταφραστή (10ος αι.) σηματοδοτούνταν μία συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Ένας μοναχός στη συνέχεια (τίς τῶν ἐγκλείστων) φροντίζει να σκεπάσει στον άγιο. Στον αρχικό Βίο του 7ου αι., αυτό γίνεται αφορμή για το μακροσκελές εγκώμιο, στο οποίο ο Μεταφραστής δεν βρίσκει κανένα ενδιαφέρον, μολονότι εμπεριέχει ενδιαφέρουσες ιδέες για την κοινωνική εξέλιξη του Αλυπίου. Δίνεται έτσι η εντύπωση ότι στο κείμενο του Μεταφραστή ο άγιος γίνεται περισσότερο προσιτός, βρίσκεται πιο κοντά στους πένητες που υποφέρουν, συγκριτικά με το πρωτοβυζαντινό του πρότυπο, κατά το οποίο παρέμενε απρόσιτος στο στύλο του προξενώντας τον θαυμασμό και την απορία όλων. Η φιλανθρωπία αλλά και η ίδια η αγιοσύνη δεν πραγματώνονται στη σφαίρα του ιδεατού, δεν αποτελούν απλώς ιδανικά, αλλά έχουν εφαρμογή στην πραγματική και καθημερινή ζωή των ανθρώπων.