ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
Έφη Ράγια

Βυζαντινῶν μέτρον τύχης


Εκδίωξη των πλουσίων από νεοαποκτηθέντα κτήματα

Χρονολογία: 10ος αι.

καὶ νόμον ὁ αὐτοκράτωρ ἐξέθετο• ἰδὼν γὰρ πολὺ πλεονεκτικὸν παρὰ τῶν ἀκορέστων ἐκχυθὲν καὶ τῶν ἐν μέσῳ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ χωρίων ὑπεισελθόντων ἀρχόντων καὶ τοὺς ταλαιπώρους πένητας καταδυναστευόντων, καὶ καθ’ ἁρπαγὴν τῶν δυνατῶν προάστεια προσκτησαμένων διὰ ποικίλης τῆς μεθόδου αἰτίας, ἔγνωσεν ποιήσασθαι τὴν τούτων ἀφαίρεσιν. τί ποιεῖ ὁ σοφὸς ἐν πᾶσιν; συναγαγὼν τῇ ὑπὸ χεῖρα βουλευτικῇ ποιεῖται μεθόδῳ, τοὺς ἀπὸ τῆς ἀναρρήσεως αὐτοῦ ὑπεισελθόντας πλουσίους καὶ ἐξωνησαμένους ἢ δωρησαμένους καὶ κατακρατήσαντας τόπια ἢ ἀγροὺς εἰς χωρία ἀναργύρους ἐκδιώκεσθαι, καὶ μικρόν τι τῆς λώβης καὶ τῆς πλεονεξίας τῶν ἀκορέστων ἀπερράπισεν.

Πηγή:
Θεοφάνη Συνεχιστές 447.13-448.2.
Σχολιασμός:
Η νομοθεσία υπέρ των πενήτων και των στρατιωτών αποτέλεσε ένα μεγάλο κεφάλαιο στην ιδεολογία της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ΄ του Προφυρογέννητου. Οι Συνεχιστές του Θεοφάνη αντλούν από τους νόμους του Κωνσταντίνου Ζ΄ και συγκεκριμένα από τις Νεαρές αρ. 4 και 5 και χρησιμοποιείται η ίδια ορολογία που απαντά σε αυτές, καθώς και η τεχνική και φορολογική ορολογία της εποχής (πλεονεξία/πλεονεκτοῦντες, δυνατοί, χωρία/προάστεια, ἁρπαγή, ἀναργύρους). Η συστηματική προσπάθεια προστασίας των πενήτων ακολούθησε τις αρχές που είχαν ήδη τεθεί επί Ρωμανού Α΄ Λακαπηνού. Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ πραγματικά ακύρωσε όλες τις δικαιοπραξίες αλλαγής κυριότητας μεταξύ πενήτων και δυνατών, ενώ η προστασία των στρατιωτών αποτέλεσε ιδιαίτερο στόχο της νομοθετικής του δραστηριότητας. Ωστόσο η εκδίωξη των αγοραστών χωρίς αποζημίωση και χωρίς επιστροφή του καταβληθέντος τιμήματος (ἀναργύρους) ίσχυε μόνο υπό την προϋπόθεση ότι ο πωλητής ήταν πένης ή πτωχός ή αν ασκήθηκε βία κατά την πώληση (καταδυναστευόντων, καθ’ ἁρπαγὴν).