ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
Έφη Ράγια

Βυζαντινῶν μέτρον τύχης


Στρατολόγηση μεταξύ των Αράβων

Χρονολογία: 9ος-10ος αι.

Συνάγονται δὲ οὐχὶ ἀπὸ καταγραφῆς στρατευόμενοι, ἀλλ’ ἕκαστος γνώμῃ ἑκουσίᾳ συντρέχοντες πανοικεί, πλούσιοι μὲν ὥστε ὑπὲρ τοῦ ἰδίου ἔθνους μισθῷ ἀποθανεῖν, πένητες δὲ ἵνα τι τῆς πραίδας κερδήσωσιν. ἀλλὰ καὶ ὅπλα αὐτοῖς οἱ συμφυλέται χορηγοῦσι, καὶ γυναῖκες μάλιστα καὶ ἄνδρες, ὥσπερ διὰ τούτου κοινωνοῦντες αὐτοῖς τῆς ἐκστρατείας, καὶ μισθὸν ἡγούμενοι τὸ καθοπλίσαι στρατιώτας οἱ ὁπλισθῆναι δι’ ἀσθένειαν σώματος μὴ δυνάμενοι. καὶ ταῦτα μὲν Σαρακηνοί, ἔθνος βάρβαρόν τε καὶ ἄπιστον.

Πηγή:
Τακτικά Λέοντος, 482.592-598.
Βιβλιογραφία:
Haldon, Commentary, 367-369· Haldon, Warfare, 120-121· Morrisson - Cheynet, Prices and wages, 861· Kaplan, La place des soldats, 53· Dagron-Mihăescu, Traité, 145-149.
Σχολιασμός:
Το κείμενο προέρχεται από τα τακτικά του Λέοντος Στ΄ του Σοφού και αναφέρεται στον τρόπο στράτευσης των Αράβων. Το απόσπασμα χρησιμεύει για την σύγκριση με το βυζαντινό στρατό. Ο Λέων Στ΄ επισημαίνει ότι οι Άραβες δεν στρατεύονται βάσει «καταγραφῆς», δηλαδή όχι βάσει καταλόγου, όπως συνέβαινε στο Βυζάντιο. Το πλαίσιο στο οποίο τίθεται η πληροφορία είναι ιδεολογικό: οι πλούσιοι πολεμούν «ὑπὲρ τοῦ ἰδίου ἔθνους ἀποθανεῖν», και οι πένητες για τα λάφυρα. Θεωρείται ωστόσο ότι κατά μέσο όρο οι Άραβες στρατιώτες αμοίβονταν καλύτερα από τους Βυζαντινούς. Το σύστημα του εξοπλισμού των στρατιωτών με τις εισφορές των χωριτών είναι γνωστό στις μεσαιωνικές κοινωνίες και στο Βυζάντιο. Ο Λέων Στ΄ ωστόσο το θέτει σε νομικό πλαίσιο (κοινωνοῦντες αὐτοῖς τῆς ἐκστρατείας), θεωρώντας ότι όσοι δεν μπορούν να εκστρατεύσουν το οφείλουν στην «ἀσθένειαν σώματος», υποδηλώνοντας πιθανώς ότι και αυτοί που είχαν αναλάβει τον εξοπλισμό των στρατιωτών ανέμεναν το μερίδιό τους από τα κέρδη του πολέμου –αν και θεωρείται ότι ο «μισθὸς» σε αυτό το απόσπασμα αφορά πολύ περισσότερο την ουράνια ανταμοιβή του πιστού μουσουλμάνου παρά τις υλικές απολαβές. Στο Βυζάντιο τον 9ο και 10ο αι. αντίστοιχα υπήρχαν συγκεκριμένες προβλέψεις για την περίπτωση που οι καταγεγραμμένοι στους καταλόγους στρατιώτες δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν για οποιονδήποτε λόγο.