Ἀνάβασις τάξεως

Χρονολογία: 6ος αιώνας

Τρόπον δὲ καὶ ἄλλον τῆς ἐς τοὺς κατηκόους λεηλασίας ἐρῶν ἔρχομαι. οἱ βασιλεῖ τε καὶ ταῖς ἀρχαῖς ἐν Βυζαντίῳ ἢ ὁπλιζόμενοι ἢ γράμματα διαχειρίζοντες ἢ ἄλλο ὁτιοῦν ὑπηρετοῦντες τάσσονται μὲν ἐν τοῖς καταλόγοις ἀρχὴν ἔσχατοι, προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ἀναβαίνοντες ἀεὶ ἐς τῶν ἀπογινομένων ἢ ὑπεξιόντων τὴν χώραν τάξεως ἕκαστοι τῆς κατ’ αὐτοὺς ἐς τόδε χωροῦσιν, ἕως ἄν τις βαθμοῦ ἐπιβεβηκὼς τοῦ πρώτου ἤδη ἐς τὸ τῆς τιμῆς ἀφίκηται πέρας. καὶ τοῖς ἐς τοῦτο ἀξιώματος ἥκουσι χρήματα ἐκ παλαιοῦ διατέτακται τοσαῦτα τὸ πλῆθος ὥστε πλέον ἀνὰ πᾶν ἔτος ἢ ἐς ἑκατὸν χρυσοῦ ἀγείρεσθαι κεντηνάρια τούτοις, καὶ αὐτούς τε γηροκομεῖσθαι καὶ τῶν ἄλλων πολλοὺς μετέχειν αὐτοῖς ὠφελείας ἐκ τοῦ ἐπὶ πλεῖστον τῆς ἔνθεν ξυνέβαινε, τῆς τε πολιτείας τὰ πράγματα ἐπὶ μέγα εὐπορίας ἀεὶ ταύτῃ ἐχώρει. ἀλλὰ βασιλεὺς ὅδε τούτων αὐτοὺς ἀποστερήσας σχεδόν τι ἁπάντων, αὐτοῖς τε καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις κακὰ ἤνεγκεν. ἁψαμένη γὰρ αὐτῶν ἡ πενία πρῶτον, εἶτα καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἐχώρει, οἷς τι καὶ πρότερον ὠφελείας μετῆν. καὶ ἤν τις τὴν ξυμπεπτωκυῖαν αὐτοῖς ἐνθένδε ζημίαν ἐς ἔτη δύο καὶ τριάκοντα διαριθμοῖτο, εὑρήσει τὸ μέτρον ὧνπερ αὐτοὺς ἀποστερεῖσθαι ξυνέπεσε.

Πηγή:
Προκοπίου Ανέκδοτα, 151.30-152.17.
Βιβλιογραφία:
Jones, LRE, 633-636· Kaldellis, Procopius, 226.
Σχολιασμός:
Ο Προκόπιος εδώ επανέρχεται στο θέμα των προαγωγών, το οποίο σε πρώτο στάδιο έχει επεξεργαστεί κάνοντας λόγο για τα μέτρα του Ιουστινιανού Α΄ που έπληξαν τους στρατιώτες. Το χωρίο αφορά τις ευρείες κοινωνικές ομάδες που βρίσκονταν σε οποιαδήποτε υπηρεσιακή σχέση με το κράτος. Κατά τον Προκόπιο, οι κρατικοί λειτουργοί χωρίζονταν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, αυτών που υπηρετούσαν στις δημόσιες υπηρεσίες και διεκπεραίωναν γραφειοκρατικές υποθέσεις (γράμματα διαχειρίζοντες), και στους φέροντες όπλα (ὁπλιζόμενοι). Ο τρόπος των προαγωγών γινόταν με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή με την προώθηση των νεότερων στις κενές θέσεις που δημιουργούνταν λόγω θανάτου ή αποχώρησης. Ανεβαίνοντας «βαθμοὺς» μπορούσε κανείς να φτάσει στην «τιμή», η οποία εξισώνεται γι’ άλλη μία φορά στο κείμενο του Προκόπιου με το «ἀξίωμα» και ενδεχομένως αφορά τους κατώτερους συγκλητικούς τίτλους που μπορούσαν να απονεμηθούν στους δημοσίους υπαλλήλους. Ωστόσο ο ισχυρισμός του συγγραφέα, ότι μπορούσε κανείς να φτάσει στο σημείο να κερδίσει παραπάνω από εκατό κεντηνάρια χρυσού σε αποδοχές και δικαιώματα (720.000 νομίσματα), είναι υπερβολικός και αφορά μόνο τους ανώτατους αξιωματούχους, ο οποίοι ήταν ελάχιστοι. Η πλειοψηφία των υπηρετούντων το κράτος σε οποιαδήποτε υπηρεσία δεν έφταναν ποτέ σε αυτό το σημείο. Σύμφωνα με τις τρέχουσες αντιλήψεις της εποχής που αναμεταδίδει ο Προκόπιος και χωρίς αμφιβολία αποτελούσαν μέρος της δικαιολόγησης του πλούτου, η διάχυση των χρημάτων των υπηρετούντων το κράτος σε ανθρώπους του ευρύτερου και του στενότερου περιγύρου τους ήταν γενικά ωφέλιμο για ολόκληρη την «πολιτεία». Τα μέτρα του Ιουστινιανού Α΄ λοιπόν, που είχαν ως αποτέλεσμα την μείωση του κύκλου των μισθοδοτούμενων του κράτους και την λογιστική εκκαθάριση του στρατού οδήγησαν σε ύφεση (πενία), η οποία ξεκίνησε αρχικά από τους ίδιους τους δικαιούχους και απλώθηκε στον κοινωνικό τους κύκλο.