Ενδείξεις άσκησης βίας στα χωρία

Χρονολογία: 928

Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ὁμάδος τῶν καλουμένων χωρίων καὶ ἀγριδίων πολλῷ μᾶλλον κρατείτω, ἵνα καὶ οἱ οἰκήτορες αὐτῶν πρὸς ἀλλήλους ἔχωσι τὴν προτίμησιν. Εἰ δὲ πάντες παραιτήσαιντο οἷς δέδοται ἡ προτίμησις ἢ δείκνυνται χρηματικῆς ζημίας ἢ σωματικῆς ἐπιβουλῆς τε καὶ ἀτιμίας τραχείας τῷ ἐκποιοῦντι καὶ τῇ αὐτοῦ φαμιλίᾳ ἐκ προνοίας δι’ ἑαυτῶν ἢ διὰ τῶν προσηκόντων αὐτοῖς αἴτιοι γεγονότες, τοὺς τοιούτους ἄκοντος τοῦ πεπονθότος κατ’ οὐδένα τρόπον εἰς τὴν ἐκείνου κτῆσιν εἰσενεχθῆναι βουλόμεθα.

Πηγή:
Svoronos, Novelles, αρ. 2.Ι.53-60.
Σχολιασμός:
Το απόσπασμα προέρχεται από Νεαρά του αυτοκράτορα Ρωμανού Α΄ Λακαπηνού που χρονολογείται στο έτος 928 και επαναφέρει το δίκαιο της προτίμησης. Η ρήτρα που παρατίθεται εδώ προβλέπει ότι το δίκαιο της προτίμησης δεν εφαρμόζεται μόνο στις περιπτώσεις που οι δικαιούχοι παραιτηθούν από την άσκησή του και στην περίπτωση άσκησης βίας στον πωλητή εκ μέρους του αγοραστή. Ενδιαφέρον είναι στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι η ρήτρα δεν αφορά τους «δυνατούς» ή άλλα πρόσωπα εκτός κοινότητας χωρίου, αλλά τους ίδιους τους κατοίκους χωρίου που σηματοδοτούνται εδώ ως φορολογούμενοι και το χωρίον τους ως φορολογική ενότητα (ὁμάς χωρίου), το οποίο εξηγεί και για ποιο λόγο οι κάτοικοι δεν προσδιορίζονται ως πένητες ή πτωχοί. Η «φαμίλια», όρος που σπάνια απαντά στις πηγές και εδώ προδίδει το ρωμαϊκό υπόβαθρο του νόμου, είναι η μικρότερη κοινωνική δομή του χωρίου. Σε αντίθεση με την κατηγορία των δυνατών, οι κάτοικοι των χωρίων δεν δρουν μέσω οικείων, αλλά μόνο με τη βοήθεια συγγενών τους (διὰ τῶν προσηκόντων), το οποίο φαίνεται να ανταποκρίνεται τουλάχιστον στην αντίληψη του κράτους ότι οι χωρίτες είχαν, εντός του ίδιου του χωρίου, περιορισμένη δυνατότητα άσκησης κοινωνικής επιρροής. Παρόλα αυτά το κείμενο μαρτυρά την ύπαρξη κοινωνικών εντάσεων εντός των χωρίων, και υπονοεί την ύπαρξη κοινωνικών ανισοτήτων τις οποίες το κράτος θα αντιληφθεί πολλά χρόνια αργότερα, ενώ φαίνεται να αναγνωρίζει ως κύρα απειλή τις μεθόδους των δυνατών για την είσοδό τους στις κοινότητες χωρίων.