Περιπτώσεις συγκαλυμμένης πώλησης στα χωρία

Χρονολογία: 928

Κατὰ πρόφασιν μέντοι προικὸς ἢ προγαμιαίας δωρεᾶς ἢ ἐκ διαθήκης ἢ ἀνταλλαγῆς ἢ διαλύσεως καὶ οἰκείοις καὶ ἐξωτικοῖς ἅπαντες ἐκποιήτωσαν, μόνον ἵνα μή τις κατὰ σκῆψιν λάθρα πωλήσας ἢ μισθώσας τοῖς μὴ προτιμωμένοις ἐν τῷ φανερῶ δωρεῖσθαι ἢ λεγατεύειν ἤ τι τῶν εἰρημένων προσποιήσηται. Διὰ ταῦτα γὰρ καὶ ὅρκον τοῦ τε διδόντος καὶ τοῦ λαμβάνοντος οἱ τὸ δίκαιον τῆς προτιμήσεως ἔχοντες δύνανται ἀπαιτεῖν. Εἰ δε γε οἱ ἐκποιοῦντες πρὸς περιγραφὴν τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας ἄλλο τι πράξαι τολμήσουσι καὶ ἄλλο τι ἐκ τοῦ φανεροῦ προσποιήσονται, εἰ μὲν μετὰ τὸν ὅρκον ἐλεγχθῶσιν αὐτοὶ τε καὶ οἱ οὕτω δολερῶς αὐτοῖς συναλλάξαντες, τάς τε τῆς ἐπιορκίας ποινὰς ὑφέξουσι καὶ οἱ μὲν τοῦ κτήματος, οἱ δὲ τοῦ λάθρα καταβληθέντος τιμήματος ἐκπεσοῦνται καὶ ἀμφότερα τῷ δημοσίῳ εἰσκομισθήσεται, ἵνα ἐκ τοῦ δημοσίου εἰς τοὺς πλησιάζοντας διαπραθῇ.

Πηγή:
Svoronos, Novelles, αρ. 2.Ι.61-73.
Σχολιασμός:
Το απόσπασμα περιέχεται σε Νεαρά του αυτοκράτορα Ρωμανού Α΄ Λακαπηνού που επαναφέρει το δίκαιο της προτίμησης για την εκποίηση ακινήτων και απαγορεύει στους «δυνατούς» να εισέλθουν στις κοινότητες χωρίων ως αγοραστές. Το συγκεκριμένο τμήμα αναφέρεται στις περιπτώσεις συγκαλυμμένης εκποίησης. Ο αυτοκράτορας επιτρέπει την απαλλοτρίωση ακινήτων σε περιπτώσεις αναπόφευκτες, όπως η προικοδότηση, η διαθήκη, η διάλυση, σε πρόσωπα που μπορούν να χαρακτηριστούν «οἰκεῖοι» του προσώπου που προβαίνει στην εκποίηση. Μολονότι ο χαρακτηρισμός δηλώνει την ύπαρξη κοινωνικών δεσμών μεταξύ του εκποιητή και του αγοραστή, ο επόμενος όρος, οι «ἐξωτικοί», δηλώνει απλώς αυτούς που έρχονται εκτός της κοινότητας χωρίου, στους οποίους σε άλλο σημείο απαγορεύεται η απόκτηση εγγείων αγαθών στα χωρία. Ο αυτοκράτορας παρατηρεί ότι αυτή η απαγόρευση θα οδηγούσε απλώς σε συγκαλυμμένες δικαιοπραξίες (ἐν τῷ φανερῶ προσποιήσηται) ως δωρεές ή κληρονομιές κλπ. Για να αποφύγει αυτή την εξέλιξη, ο νόμος δίνει τη δυνατότητα σε αυτούς που έχουν το δικαίωμα να επικαλεστούν το δίκαιο της προτίμησης, δηλαδή σε συγγενείς και γείτονες, να ζητήσουν τη λήψη όρκου από τα μέρη που προβαίνουν στη δικαιοπραξία. Η σημασία του όρκου σε αυτό το σημείο είναι μεγάλη, εφόσον δεσμεύει τα μέρη που συναλλάσσονται στη φαινομενική τουλάχιστον τήρηση της νομιμότητας. Σε περίπτωση που μετά τη λήψη του όρκου αποδειχθεί ο δόλος (δολερῶς), κατάσχονται και το ακίνητο και τα χρήματα που παραδόθηκαν για την αγορά του και το ακίνητο πωλείται προς τους γείτονες (πλησιάζοντας).