Ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰατρούς τε καὶ διδασκάλους τῶν ἐλευθερίων τῶν ἀναγκαίων ἀπορεῖσθαι πεποίηκε. Τάς τε γὰρ σιτήσεις, ἃς οἱ πρότερον βεβασιλευκότες ἐκ τοῦ δημοσίου χορηγεῖσθαι τούτοις δὴ τοῖς ἐπιτηδεύμασιν ἔταξαν, ταύτας δὴ οὗτος ἀφείλετο πάσας. καὶ μὴν καὶ ὅσους οἱ τὰς πόλεις οἰκοῦντες ἁπάσας πολιτικῶν σφίσιν ἢ θεωρητικῶν οἴκοθεν πεποίηνται πόρους, καὶ τούτους μεταγαγὼν φόροις ἀναμῖξαι τοῖς δημοσίοις ἐτόλμησε. καὶ οὔτε ἰατρῶν τις ἢ διδασκάλων τὸ λοιπὸν ἐγίνετο λόγος οὔτε δημοσίας τις ἔτι οἰκοδομίας προνοεῖν ἴσχυσεν οὔτε λύχνα ταῖς πόλεσιν ἐν δημοσίῳ ἐκάετο οὔτε τις ἦν ἄλλη παραψυχὴ τοῖς ταύτας οἰκοῦσι.
Υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου των πόλεων
Χρονολογία: 6ος αι.
Διδασκαλία, ο φιλόσοφος και οι μαθητές, Γαλάβαρης, Ζωγραφική χειρογράφων, αρ. 171.
Πηγή:
Προκοπίου Ανέκδοτα, 158.20-159.7.
Βιβλιογραφία:
Jones, LRE, 707-708, 737, 998, 1012-1013· Kaldellis, Procopius, 226· Maas, Roman questions, 20-21· Cameron, Mediterranean world, 173-174· Bell, Three political voices, 57-58· Καρπόζηλος, Ιστορικοί και χρονογράφοι τ. Α΄, 393-394.
Σχολιασμός:
Ο Προκόπιος εδώ επανέρχεται στην οικονομική πολιτική του Ιουστινιανού Α΄, που κατά τον συγγραφέα επηρέασε την κατάσταση των πόλεων προς το χειρότερο.
Το κράτος συντηρούσε έμμισθες θέσεις διδασκάλων της ανώτερης παιδείας στην Κωνσταντινούπολη, οι οποίοι είχαν μία σταδιοδρομία και κοινωνική αναγνώριση ανάλογη με εκείνη των ρητόρων. Η θέση των ἰατρῶν διέφερε από αυτή των καθηγητών, εφόσον μόνο οι γιατροί του παλατίου απολάμβαναν συγκεκριμένη κοινωνική αναγνώριση μέσω της απονομής τίτλου ή και αξιώματος. Ο Προκόπιος συνοπτικά αναφέρει ότι ο Ιουστινιανός Α΄ περιέκοψε τους μισθούς τους (σιτήσεις) χωρίς να αναπτύσσει την πληροφορία, και έτσι δεν είναι γνωστό το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το μέτρο του Ιουστινιανού Α΄, το οποίο βέβαια αφορά μόνο τους διδασκάλους που συντηρούσε το κράτος.
Στις επαρχίες την ίδια εποχή πολλές πόλεις συντηρούσαν καθηγητές και δημοσίους ιατρούς από τα έσοδα των ταμείων τους (πολιτικῶν σφίσιν ἢ θεωρητικῶν οἴκοθεν πεποίηνται πόρους), αλλά η συνεχώς δυσκολότερη θέση στην οποία βρίσκονταν εξαιτίας της κατοχύρωσης των εσόδων τους στο κράτος (φόροις ἀναμῖξαι τοῖς δημοσίοις) καθιστούσε δύσκολη την συνέχιση αυτής της παράδοσης. Οι καθηγητές επίσης είχαν έσοδα από την ιδιωτική διδασκαλία. Ο Ιουστινιανός Α΄ με σειρά μέτρων κατέστησε δύσκολη ως αδύνατη για τους καθηγητές τη διδασκαλία της πλατωνικής και νεοπλατωνικής φιλοσοφίας (ακόμα και η νεοπλατωνική χριστιανική προσέγγιση βρισκόταν υπό εξέταση για τον κίνδυνο της αίρεσης).
Η τάση απορρόφησης των εσόδων των πόλεων από το κράτος δημιουργούσε και άλλα προβλήματα στις πόλεις σχετικά με την συντήρηση ή και ανέγερση δημοσίων κτηρίων. Η φωταγώγηση (λύχνα) ήταν μία ιδιαίτερα δαπανηρή λειτουργία η οποία μαρτυρείται για ελάχιστες πόλεις, όπως και η διασκέδαση με δημόσια θεάματα στα θέατρα και στους ιπποδρόμους, τα οποία μειώθηκαν δραστικά στην εποχή του Ιουστινιανού Α΄ και για τα οποία ο συγγραφέας έχει μιλήσει σε άλλο σημείο. Το γενικό αποτέλεσμα ήταν μία γενική υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου των πόλεων, που αποτελεί κατάληξη διαδικασίας που είχε ξεκινήσει ήδη από τον 4ο αι.