ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝΙνστιτούτο Ιστορικών Ερευνών

Λήμμα

Η τύχη του Κωνσταντίνου Μεσοποταμίτη

Ἦν ἂν οὖν τὰ τῆς δόξης ταύτης κληρούμενος οὐκ ἀπόβλητος ἴσως ὁ ἄνθρωπος, οὐδ’ ὧν ἐς ὕστερον πέπονθε δεινῶν αὐτὸς ἑαυτῷ παραίτιος, εἰ τῶν βασιλείων ἀπέστη λαμπρῶς, ὅρον ὀψέ ποτε τῇ ἐφέσει θέμενος ἢ τῆς φιλοπράγμονος γνώμης βραχύ τι καθυπενδούς. νῦν δὲ ἀλλ’ ἡ τῶν πολλῶν καὶ μεγίστων τιμῶν, καὶ τούτων ἀνομοίων, λυσσώδης καὶ ἀπέραντος λίχνευσις καὶ τῶν χθαμαλωτέρων αὐτὸν ἐξέκρουσε· καὶ προύθηκεν εἰς παράδειγμα τὸν αὐτὸν ὕψους ὑπερφυοῦς καὶ ταπεινότητος ἀμέτρου ἡ τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι βραβεύουσα πρόνοια, καὶ ἀναβὰς ἕως τῶν οὐρανῶν, καταβέβηκεν ἕως τῶν ἀβύσσων τῇ παλιμπνοίᾳ τῶν πράξεων.

Βιβλιογραφία

Brand, Byzantium, 144-146· Simpson, Choniates, 208-209.

Κοινωνική Κατηγορία

ἄδοξοι ἀδοξία ἔνδοξοι δόξα

Κοινωνική Κατηγορία

τιμὴ τετιμημένοι φιλοτιμία

Κοινωνική Κατηγορία

χθαμαλοὶ

Κοινωνική Κατηγορία

ταπεινοὶ ταπεινότης

Κοινωνική Κατηγορία

ἐπίσκοποι ἱερεῖς κληρικοὶ

Κοινωνική Κατηγορία

τύχη εὐτυχία

Link Τεκμηρίωσης

Τύχη

Πηγή

Χωνιάτη Χρονική διήγησις, 490.71-80.

Σχολιασμός

Το χωρίο αναφέρεται στον Κωνσταντίνο Μεσοποταμίτη, ο οποίος χειροτονήθηκε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης έχοντας ξεκινήσει τη σταδιοδρομία του από τα πολιτικά αξιώματα. Μάλιστα με ειδική απόφαση (τόμο) της συνόδου ο Μεσοποταμίτης διατήρησε και τα πολιτικά αξιώματα του επί του κανικλείου και του σακελλαρίου που κατείχε από τη βασιλεία του Ισαακίου Β΄ Αγγέλου. Ο Νικήτας Χωνιάτης παρουσιάζει την πτώση του Μεσοποταμίτη ως έργο της θείας πρόνοιας, αλλά και την πολυπραγμοσύνη και τη φιλοδοξία του (λίχνευσις) ως πραγματική αιτία της. Η κορύφωση της συσσώρευσης των «τιμῶν ἀνομοίων» επί Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου αποτέλεσε μόνο την αρχή της πτώσης. Σημειώνοντας ότι για την τελική κατάληξη του Μεσοποταμίτη «οὐδ’ αὐτὸς ἑαυτῷ παραίτιος» ο Χωνιάτης υπονοεί ότι διατυπώθηκαν κατηγορίες εναντίον του. Έτσι ο Μεσοποταμίτης, έχοντας χειρονηθεί στον αρχιερατικό θρόνο της Θεσσαλονίκης (δόξης κληρούμενος), έχασε την εύνοια του Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου, ο οποίος του αφαίρεσε τα πολιτικά αξιώματα, και σύντομα καθαιρέθηκε από το μητροπολιτικό αξίωμα και εξορίστηκε, με αποτέλεσμα ο Χωνιάτης να σημειώσει ότι εκδιώχθηκε και από τα πιο χαμηλά (τῶν χθαμαλωτέρων). Η ακραία τύχη του Μεσοποταμίτη δηλώνεται με τους όρους «ὕψος ὑπερφυὲς» και «ἄμετρος ταπεινότης».

Data

Ισαάκιος Β΄ Άγγελος

Data

Αλέξιος Γ΄ Άγγελος

Χρονολογία

1198

Περίοδος Δ 1081 ως 1200 · τύχη εὐτυχία · ἐπίσκοποι ἱερεῖς κληρικοὶ · τιμὴ τετιμημένοι φιλοτιμία · ἄδοξοι ἀδοξία ἔνδοξοι δόξα · ταπεινοὶ ταπεινότης · χθαμαλοὶ